كلى از آن جلوگيرى نمىكنند و ليكن در عين حال آن را كار نيكى نمىشمارند ؛ چون مىدانند كه اين كار عميقا با تشكيل خانواده ضديت دارد و از زيادى نفوس و بقاء نسل جلوگيرى مىكند . « 1 »
( * * ) نماز
س 1424 - چرا دستور دادهاند به اينكه مردم نماز بخوانند ؟
ج - براى اين است كه نماز آنان را از فسق و فجور باز مىدارد ، و اين تعليل مىفهماند كه نماز عملى است عبودى ، كه به جا آوردنش صفتى در روح آدمى پديد مىآورد كه آن صفت به اصطلاح معروف ، پليسى است غيبى ، و صاحبش را از فحشاء و منكرات باز مىدارد ، و درنتيجه جان و دلش را از قذارت گناهان و آلودگىهايى كه از اعمال زشت پيدا مىشود ، پاك مىنمايد .
پس معلوم مىشود مقصود از نماز رسيدن به آن صفت است ، يعنى صفت بازدارى از گناه ، چيزىكه هست پيدايش اين صفت اثر طبيعى نماز هست ، و ليكن به نحو اقتضاء ، نه به نحو عليّت . نماز در همه اثر دارد و اثرش در همهء احوال است امّا به نحو اقتضاء .
پس بازدارى از گناه اثر طبيعى نماز است ، ليكن اين اثر تنها به مقدار اقتضاء است ، نه عليّت تامّه ، تا تخلّف نپذيرد ، و نمازگزار ديگر نتواند گناه
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 15 ، ص 20 و 21 . [ با تصرف ]