س 1140 - آيا پاسخى كه فخر رازى به اشكالكننده در خصوص « كتاب اعمال » داده است صحيح است ؟ اگر چنانچه اشكال دارد پس پاسخ صحيح چيست ؟
ج - پاسخى كه فخر رازى داده مبتنى بر مسلكى است كه در فعل خداى تعالى دارد ؛ چون او معتقد است كه افعال خدا از روى غرض و مصلحت نيست و عمل خرافى را از خداى تعالى جايز مىداند .
و اين اشكال تنها در مسألهء نوشتن اعمال نيست ، بلكه در تمامى شؤون قيامت كه خداى تعالى از آن خبر داده وارد است مانند : حشر ، جمع ، اشهاد شهود ، نشر كتب و ديوانها ، صراط ، ميزان و حساب .
و جواب صحيح از همهء اينها اين است كه : خداى تعالى آنچه را كه ما در قيامت با آن روبهرو مىشويم براى ما ممثّل كرده ، و به صورت يك صحنهء دادگاهى و دادخواهى ، و دادرسى ، مجسّم نموده است ، و معلوم است كه در يك صحنه دادگاه از آن جهت كه دادگاه است پاى احتجاج و دفاع شاهد و پرونده و برگههاى جرم و روبروكردن دو طرف متخاصم به ميان مىآيد ، و بدون اينها صحنه پايان نمىپذيرد .
بله اگر از اين معنا چشمپوشى كنيم ، براى ظاهر شدن اعمال آدمى در روز رجوعش به خداى سبحان تنها اذن او كافى است ، و به هيچيك از مطالب
با علامه در الميزان ( فارسى ) — صفحة 412
مساهمون: مراد على شمس
ص٤١٢