اختيار خود تكلم كند ، بلكه آنجا همه چيز به اذن خدا و مشيّت اوست . « 1 »
س 1132 - آياتى كه متعرّض مسألهء تكلّم در قيامت است چگونه آياتى هستند ؟
و آيا اين آيات قابل جمعند و يك هدف و مطلب را بازگو مىكنند ؟
ج - آياتى كه متعرّض مسألهء تكلّم در قيامت است ، دو دسته است ؛ يك دسته تكلّم را بدون استثناء نفى و يا اثبات مىكند مانند :
« لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ ،
هيچ انسان و جنّى از گناهش پرسش نمىشود » « 2 » و نيز مانند :
« يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها ،
روزى مىآيد كه هركس از خود با مجادله دفاع مىكند . » « 3 »
دسته ديگر كلام را چه راست و چه دروغ نفى مىكند ، مانند آيهء
« هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ ،
اين روزى است كه كافران براى نجات خود سخن نتوانند گفت . » « 4 »
صنف اوّل كه گفتيم دو طرف دارد يكى نفى و يكى اثبات ، مىشود به امثال آيهء
« لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ ،
حرف نمىزنند مگر آن كس كه خداى رحمان به او اذن دهد . » « 5 » ميان دو طرفش جمع نمود ( يعنى معلوم مىشود نفى كلام دربارهء چه كسانى و اثبات آن در خصوص چه كسانى است ) .
و صنف دوم كه كلام را بهطور مطلق نفى مىكند هم دروغ آن را و هم
هامش
( 1 ) . الميزان ؛ ج 11 ، ص 16 و 17 . [ با تصرف ]
( 2 ) . سورهء الرحمن ، آيهء 39 .
( 3 ) . سورهء نحل ، آيهء 114 .
( 4 ) . سورهء مرسلات ، آيهء 35 .
( 5 ) . سورهء نبأ ، آيهء 38 .