همچنانكه در آن روز ملكات ديگرى كه در دنيا كسب كردند نيز از ايشان بروز مىكند ، مثلا ، وقتى حق بر ايشان ظاهر مىشود و با چشم خود مىبينند ، شروع مىكنند به انكاركردن ، كه ما چنينوچنان نكرديم ، و با اين انكار خود ، ملكهء دروغگويى و انكار خود را بروز مىدهند و قرآن كريم چند جا از اين موارد را حكايت نموده ، از آن جمله فرموده :
« يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعاً فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ ،
روزى كه خدا همهشان را مبعوث مىكند ، براى خدا همان قسمهاى دروغى را مىخورند كه براى شما مىخوردند . » « 1 » و نيز فرموده :
« ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً ،
سپس به ايشان گفته مىشود : كجا است آن خدايانى كه براى خدا شريك مىكرديد ؟ مىگويند : ما چنين چيزى نمىبينيم ، و اصلا ما قبلا خداى ديگرى نمىخوانديم » ( سورهء مؤمن ، آيات 73 و 74 ) . « 2 »
س 1131 - اگر در قيامت نه حاجتى به تكلّم هست و نه از عمل تكلّم در آنجا مصداقى يافت مىشود ، پس استثنائى كه در جملهء « لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ »
« 3 » و همچنين در آياتى نظير آن و نيز آياتى كه كلام و اقوال قيامتيان را حكايت مىكند چه معنا دارد ؟
ج - در پاسخ مىگوييم : هيچ ترديدى نيست در اينكه انسان مادام كه در اين نشأه يعنى در دنيا است ، نسبت به اعمال خود كه يكى از آنها سخن گفتن است
هامش
( 1 ) . سورهء مجادله ، آيهء 18 .
( 2 ) . الميزان ؛ ج 15 ، ص 101 [ با تصرف ]
( 3 ) . سورهء هود ، آيهء 105 .