انجير و زيتون و اسب و شب و روز و صبح و شفق و ظهر و عصر و روز قيامت قسم ياد كرده ، و نيز به نفس و كتاب و قرآن عظيم و زندگى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و به ملائكه و مخلوقاتى ديگر در آيات زيادى قسم خورده ؛ و معلوم است كه سوگند خالى از يك نحوه تعظيم نيست .
بااينحال چه مانعى دارد همانطورى كه خداوند اشياء را به عظمتى كه خودش به آنها داده ياد فرموده ، ما نيز آنها را به همان موهبت تعظيم ، و به همان مقدار از تعظيم ياد كنيم ؟ و اگر اين تعظيم شرك بود ، كلام خداوند به احتراز از چنين تعظيم و اجتناب از چنين شرك سزاوارتر بود .
و نيز خداوند متعال امور بسيارى را در كلام خود احترام نموده ، مثلا دربارهء قرآن خود فرموده :
« وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ »
« 1 » و دربارهء عرش فرموده :
« وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ »
« 2 » و دربارهء پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده :
« إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ »
« 3 » و نيز براى انبيا و پيغمبران خود « 4 » و مؤمنين حقوقى بر عهدهء خود واجب نموده و آن حقوق را تعظيم و احترام كرده ، از آن جمله فرموده :
« وَ كانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ »
« 5 » با اين حال چه مانعى دارد كه ما نيز اين امور را تعظيم نماييم ؟ اگر مقصود اين است كه بطور كلى تعظيم غير خدا چه در قسم و چه در غير قسم جائز نيست ، اين
هامش
( 1 ) . سوره حجر ، آيه 87 .
( 2 ) . سوره توبه ، آيه 130 .
( 3 ) . سورهء ن ، آيه 4 .
( 4 ) . سوره صافات ، آيه 171 .
( 5 ) . سوره روم ، آيه 47 .