به حسب درجات نه كيلومتر و فرسخ ) عرض جغرافيائى مىگويند .
طول جغرافيائى ؛ فاصلهاى را كه نصف النهار هرنقطه از نصف النهار مبدأ دارد ( معمولا مبدأ را نصف النهار گرينويچ كه در نزديكى لندن است قرار مىدهند ) ، طول جغرافيائى مىنامند .
بنابراين اگر فرض كنيم شهرى روى مدار 35 درجه شمالى باشد و فاصله نصف النهار آن از نصف النهار گرينويچ 20 درجه باشد اين شهر در 35 درجه عرض شمالى و 20 درجه طول جغرافيائى ( شرقى يا غربى ) است . « 1 »
س 1056 - منظور از « دايره هنديه » كه در يافتن جهت قبله مورد استفاده بوده است چيست ؟
( بحث علمى )
ج - تنها در دو روز از سال ، يكى روز اوّل بهار و ديگرى روز اوّل پائيز كه دو نقطه اعتدالى است و خورشيد در دو نقطه مشرق واقعى قرار مىگيرد ، دايرهاى [ با مشخصاتى كه ذكر مىشود دايره هنديه گفته مىشود ] كه بر زمين مسطحى رسم مىكنند و شاخصى مخروطى شكل كه نوك آن تيز باشد و طول آن بيش از نصف شعاع دايره نباشد بر مركز دايره قرار مىدهند قبل از ظهر سايه شاخص بيرون از دايره مىافتد و مترصد مىشوند تا وقتى كه سايه نوك شاخص روى محيط دايره ( كه البته در جهت غرب است ) مىافتد محل آن
هامش
( 1 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ص 187 .