انحراف قبله لازم است وسيله دقيقى در دست نداشتند ، زيرا براى تشخيص تفاوت طول جغرافيائى دو نقطه ناچار بودند از اختلاف ساعات در حوادث مشترك آسمانى استفاده كنند ، مثلا اگر شروع به خسوف در نقطهاى درست نصف شب واقع مىشد و در نقطه ديگر يك ساعت بعد از نصف شب اتفاق مىافتاد معلوم مىشد اختلاف طول آن دو نقطه 15 درجه است . ( چون در مقابل هريك ساعت 15 درجه قرار مىگيرد ) .
البته بدست آوردن اين مقدمات ( ساعات دقيق و رصدخانه مجهز ) در قديم خيلى مشكل بود و علاوه بر اين دقيق هم نبود ، لذا اشتباهات زيادى در آن رخ مىداد . ولى امروز بر اثر دسترسى به وسائل گوناگون و سهولت روابط ، تعيين طول جغرافيائى بطور دقيق كار آسانى « 1 » شده است . « 2 »
س 1054 - آنچه كه باعث تفحص و تحقيق بيشترى در خصوص يافتن جهت صحيح قبله گرديد چه بود ؟
( بحث علمى )
ج - طبق محاسبات قدماء عرض جغرافيائى مدينه 25 درجه و طول آن 75 درجه و 20 دقيقه بوده است و هنگامى كه مطابق اين حساب قبله مدينه را
هامش
( 1 ) . زيرا بوسيله بىسيم و راديو اختلاف ساعت دو نقطه را بدست آورده و در مقابل هرساعت 15 درجه قرار مىدهند ( چون مجموع كره زمين 360 درجه است وقتى تقسيم بر 24 ساعت شود در مقابل هرساعت 15 درجه قرار مىگيرد ) بنابراين اگر نقطهاى با گرينويچ دو ساعت اختلاف افق داشته باشد 30 درجه طول جغرافيائى دارد .
( 2 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ص 188 و 189 .