اين كوششها در راه تعيين اين موضوع مهم اسلامى گرچه در خور تقدير فراوان است ولى خالى از اشكالات و اشتباهاتى نبود ، زيرا تحقيقات اخير دانشمندان رياضى ثابت نموده كه قدماء در تشخيص طول جغرافيائى نقاط ، دچار اشتباهات قابل توجهى شدهاند ، و لذا محاسبه انحراف قبله نقاط كه متكى به محاسبات قدماء بود مطابق واقع درنمىآمد . كه بعدها توسط مرحوم « سردار كابلى » و پس از آن مرحوم مهندس فاضل سرتيپ « عبد الرزاق بغائرى » نعمت تشخيص قبله به كمال رسيد و امّا در قسمت استفاده از قطبنما در سال 1332 هجرى شمسى توسط مهندس رياضىدان آقاى « حسينعلى رزمآرا » اين مشكل كاملا حل شد . « 1 »
س 1053 - علّت اينكه محاسبه انحراف قبله نقاط در محاسبات قدماء مطابق با واقع نمىشد چه بود ؟
( بحث علمى )
ج - علّت اين بود كه آنها براى تشخيص عرض جغرافيائى از راه تعيين ارتفاع قطب شمال ( به وسيله ستاره قطبى ) استفاده مىكردند و در هرنقطه ارتفاع قطب شمال را محاسبه كرده و به كمك آن عرض جغرافيائى آن نقطه را روشن مىساختند ، البته اين راه براى تعيين عرض جغرافيائى هرنقطه راه نسبتا دقيق و خوبى بود ، امّا براى تعيين طول جغرافيائى كه براى حساب
هامش
( 1 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ص 187 - 191 . [ با تصرف ]