آثار و خواص ماديت در آن وجود ندارد .
1 - يكى از آثار ماديت كه در همه ماديات هست ، اين است كه امر مادى قابل انقسام است ، چون مادى آن را گويند كه داراى ابعاد ثلاثه باشد ، و چيزىكه داراى بعد است ، قابل انقسام نيز هست ، ولى علم ، بدان جهت كه علم است به هيچوجه قابل انقسام نيست ، ( مثلا وقتى ما زيد پسر عمرو را تصور مىكنيم اين صورت علميهء ما قابل انقسام نيست به شهادت اينكه نيم زيد نداريم ) .
2 - اثر مشترك ماديات اين است كه در حيطهء زمان و مكان قرار دارند ، و هيچ موجود مادى سراغ نداريم كه از مكان و زمان بيرون باشد ، و علم ، بدان جهت كه علم است ، نه مكان مىپذيرد ، و نه زمان ، به دليل اينكه مىبينيم يك حادثه معين ، و جزئى ، كه در فلان زمان ، و فلان مكان واقع شده ، در تمامى مكانها ، و زمانها قابل تعقل است ، و ما مىتوانيم همه جا و همه وقت آن را با حفظ همه خصوصياتش تصور و تصديق كنيم .
3 - اثر سوم و مشترك ماديات اين است كه ماديات به تماميشان در تحت سيطرهء حركت عمومى قرار دارند ، و به همين جهت تغيير و تحول ، خاصيت عمومى ماديات شده است ، ولى مىبينيم كه علم ، بدان جهت كه علم است در مجراى حركت قرار ندارد و به همين جهت محكوم به اين تحول و دگرگونى نيست ، بلكه اصلا حيثيت علم ذاتا با حيثيت تغيّر و تبدّل منافات دارد ، علم
با علامه در الميزان ( فارسى ) — صفحة 238
مساهمون: مراد على شمس
ص٢٣٨