خود ، نفى نموده و براى خود ادلهاى تراشيدند . « 1 »
س 984 - ادلّهء منكرين علم و شكاكها چيست ؟
و پاسخهايى كه به آنها داده شده است كدامند ؟ ( بحث فلسفى )
ج - اوّل اينكه قوىترين و روشنترين علوم و ادراكات ، ( كه عبارتست از ادراكهاى حاصل از حواس ظاهرى ما ) سرشار از خطا و غلط است ؛ [ مثلا ]
* شعلهء آتشگردان را به صورت دائره مىبينيم ، و حال آنكه آنطور نيست ، و از اين قبيل خطاها در حس بسيار است .
* دست خود را از آب پنجاه درجه حرارت درآورده ، در آب پانزده درجه حرارت فرو مىكنيم ، به نظر آب سرد مىآيد ، و دست ديگرمان را از آب يخ درآورده ، در همان آب فرو مىكنيم ، داغ به نظر مىآيد ، با اين حال ديگر چطور ممكن است ، نسبت به موجوداتى كه خارج از وجود ما است ، علم پيدا كنيم ، و به آن علم اعتماد بكنيم .
دوم اينكه ما به هرچيز كه خارج از وجود ما است ، بخواهيم دست بيابيم كه چيست ؟ و چگونه است ؟ به وسيله علم دست مىيابيم ، پس در حقيقت ما به علم خود دست يافتهايم ، نه به آن چيز ، مثلا مىخواهيم ببينيم كبوتر چيست ؟
و چگونه است ؟
هامش
( 1 ) . همان .