حال بايد ديد فرق ميان عفو و صفح و غفران چيست ؟ « 1 » به نظر مىرسد كه عفو مرحلهء نخستين است و به معنى گذشت و ترك انتقام و هر گونه عكس العمل مىباشد ، و صفح به معنى روى برگرداندن و ناديده گرفتن و به فراموشى سپردن است كه اين مرحلهء دوم مىباشد ، و غفران به معنى پوشانيدن آثار خطا و گناه است ، كه مردم هم آن را به فراموشى بسپارند ، و اين آخرين مرحله است و برترين مقامات انسانهاى با ايمان در برابر خطاهاى ديگران است .
* * * در نهمين آيه ، عفو و گذشت در كنار انجام اعمال خير قرار گرفته و وعدهء عفو الهى در برابر آن داده شده است ، مىفرمايد : « اگر نيكىها را آشكار يا مخفى سازيد ، و از بدىها گذشت نماييد ( مشمول عفو خدا خواهيد شد ) خداوند بخشنده و توانا است ( و با اين كه قادر بر انتقام است - جز در موارد معيّنى - عفو و گذشت مىكند .
( انْ تُبدوُا خَيْراً اوْتُخْفُوهُ اوْ تَعفُوا عَنْ سُوءٍ فَانَّ اللَّهَ كانَ عَفُوّاً قَديراً ) .
بنابراين انسان نبايد تصور كند انتقام گرفتن به هنگام قدرت و پيروزى افتخارى است ، افتخار آن است كه انسان در اين گونه موارد مالك اعصاب خويش باشد و تا آنجا كه از عفو و گذشت سوء استفاده نمىشود ، عفو و گذشت نمايد .
* * * در دهمين و آخرين آيه از آيات مورد بحث باز روى سخن به سوى پيامبر صلى الله عليه و آله است ( ولى منظور همهء مسلمانها مىباشد ) مىفرمايد : در برابر آنچه آنها ( دشمنان ) مىگويند شكيبا باش ، و به طرز شايستهاى از آنها كنارهگيرى كن ( وَاصْبِرْ عَلى ما
هامش
( 1 ) . توجه داشته باشيد كه مادهء « غفران » همان گونه كه در مورد خداوند گفته مىشود در آيات متعددى دربارهء انسان نيز به كار رفته است مانند : قُلْ لِلَّذينَ آمنوا يَغفِروُا لِلَّذينَ لا يَرجُونَ ايّامَ اللّه ( جاثيه ، آيهء 14 ) و مانند وَ اذا ما غَضَبُواهُم يَغفِرُون ( شورى ، آيهء 37 ) .