آوردهايد حكم قصاص در مورد مقتولين بر شما نوشته شده » ( يا ايُّهَا الَذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِى الْقَتْلى ) .
تا آنجا كه مىفرمايد : اگر كسى از سوى برادر ( دينى ) خود مورد عفو قرار گيرد ، ( و قصاص تبديل به خونبها گردد ) بايد از طريق پسنديدهاى ( براى اداى بدهى خود ) پيروى كند ، و قاتل نيز به نيكى ديه را به او ( ولى مقتول ) بپردازد ، اين تخفيف و رحمتى است از سوى پروردگار شما ( فَمَنْ عُفِىَ لَهُ مِنْ اخِيْهِ شىءٌ فَاتِّباعٌ بِالْمَعروُفِ وَ اداءٌ الَيْهِ بِاحْسان ذلِكَ تَخْفيفٌ مِنْ رَبِّكُم وَ رَحْمَةً ) .
و در پايان آيه با آنهايى كه بعد از عفو و گذشت يا تبديل قصاص به ديه پشيمان مىشوند و به خشونت باز مىگردند و به هنگام قدرت قاتل را مىكشند ، اخطار شديد داده است و مىفرمايد : « هر كس بعد از آن تجاوز كند عذاب دردناكى خواهد داشت » ( فَمَن اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ اليمٌ ) .
زيرا بعد از عفو يا تبديل قصاص به ديه ، راه بازگشت به كلى مسدود مىشود ، و قصاص براى هميشه ساقط مىگردد ، و انتقام جويى از قاتل ، قتل مجددى محسوب مىشود كه از هر نظر قابل تعقيب است .
اين آيه قاتلان را در ميان خوف و رجاء نگه مىدارد ، از يك طرف راه قصاص را گشوده تا كسى جرئت نكند دست به خون ديگرى بيالايد ، و از طرفى راه عفو را بسته تا جلو انتقامجوئىهاى خشن و خطرناك را بگيرد ، و اين نهايت حكمت و تدبير در اين مسألهء مهم اجتماعى است .
تعبير به برادر در آيه فوق ، نشان مىدهد كه حتى اگر در ميان مسلمين قتلى صورت گيرد ، باز رابطهء برادرى قطع نمىشود ، و تا ضرورتى ايجاب نكند نبايد به سراغ قصاص رفت ، و اين تعبير دليل بر اين است كه اسلام عفو و گذشت را بر قصاص ترجيح مىدهد و با اين تعبير مىخواهد حس محبت و دوستى را در اولياء دم برانگيزد . ( اين مضمون از ابن عباس در روايتى نقل شده است ) . « 1 »
هامش
( 1 ) . تفسير روح البيان ، جلد اول ، صفحه 285 .