ميان خود بر پايهء عفو و گذشت مىنهد ، و حتى در مقابل دشمنان در آنجا كه از عفو و گذشت سوءاستفاده نشود به آن توصيه مىكند .
عفو و انتقام در روايات اسلامى
مسألهء فضيلت عفو و نكوهش انتقام در روايات اسلامى بازتاب وسيعى دارد ، و تعبيرات بسيار تكان دهندهاى دربارهء آن ديده مىشود از جمله :
1 - در حديثى از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله آمده است « اذا كانَ يَوْمُ الْقِيامَةِ نادى مُنادٍ مَنْ كانَ اجْرُهُ عَلَى اللَّهِ فَلْيَدْخُلِ الْجَنَّةَ فَيُقالُ مَنْ ذَا الَّذى اجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ، فَيُقالُ الْعافُونَ عَنِ الناسِ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسابٍ ؛ هنگامى كه روز قيامت مىشود ندا دهندهاى صدا مىزند هر كس اجر او بر خدا است وارد بهشت شود ، گفته مىشود چه كسى اجرش بر خدا است ؟ در پاسخ مىگويند : كسانى كه مردم را عفو كردند ، و آنها بدون حساب داخل بهشت مىشوند » . « 1 »
2 - در حديث ديگرى از همان بزرگوار مىخوانيم كه در يكى از خطبهها فرمود :
« الا اخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ خَلائِقِ الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَكَ وَ تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَالْاحْسانُ الى مَنْ اساءَ الَيْكَ ، وَ اعْطاءُ مَنْ حَرَمَكَ ؛ آيا به شما خبر دهم كه بهترين اخلاق دنيا و آخرت چيست ؟ عفو و گذشت از كسى كه به شما ستم كرده ، و پيوند با كسى كه از شما بريده ، و نيكى به كسى كه به شما بدى كرده ، و بخشش به كسى كه شما را محروم ساخته است » . « 2 »
در اين حديث شريف عالىترين مراتب عفو كه همان پاسخ دادن بدى با خوبى است در شاخههاى مختلف بيان شده است و اين مقام انبياء و اولياء و صلحاى راستين است .
3 - امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : « الْعَفْوُ تاجُ الْمَكارِمِ ؛ عفو و گذشت تاج فضايل اخلاقى است » . « 3 »
مىدانيم تاج هم نشانه عظمت و قدرت است ، و هم زينت ، و بر بالاترين عضو بدن يعنى سر گذاشته مىشود ، اين تعبير نشان مىدهد كه عفو و گذشت در ميان همهء
هامش
( 1 ) . همان ، ذيل آيهء 40 سورهء شورى .
( 2 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 107 .
( 3 ) . شرح غرر الحكم ، جلد 1 ، صفحه 140 ( حديث 520 ) .