6 - در حديث پرمعناى ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه فرمود : « مِنْ احَبِّ السَّبيلِ الَى اللَّه عَزَّ وَ جَّل جُرْعَتانِ جَرْعَةُ غَيظٍ تَرُدُها بِحِلْمٍ وَ جُرْعَةُ مُصيبَةٍ تَرُدُّها بِصَبْرٍ ؛ از محبوبترين راهها به سوى خدا نوشيدن دو جرعه است ، جرعه خشم را به وسيله حلم فرو بردن و جرعهء مصيبت را با صبر تحمل كردن » . « 1 »
7 - روزى على عليه السلام شنيد كه مرد ( نابخردى ) قنبر را دشنام مىدهد و گويى قنبر مىخواست به او پاسخ دهد ، امام فرمود : قنبر ! او را رها كن تا خدا را راضى و شيطان را خشمگين و دشمنت را ( با شرمندگى ) كيفر داده باشى . سپس فرمود : « فَوَالَّذى خَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَءَ النَّسَمَةَ ما ارْضى الْمُؤمِنُ رَبَّهُ بِمِثلِ الْحِلْمِ ، وَ لا اسْخَطَ الشَيْطانَ بِمِثل الصَّمْتِ ، وَ لا عُوقِبَ الْاحْمَق بِمِثْلِ السكوتِ عَنهُ ؛ قسم به خدايى كه دانه را در زير خاك شكافته ، و انسان را آفريده هيچ شخص مؤمنى پروردگارش را به چيزى مانند حلم خشنود نساخته و شيطان را به چيزى مانند خاموشى به هنگام غضب خشمگين نكرده ، و احمق را به چيزى همانند سكوت ، مجازات ننموده است » . « 2 »
8 - از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله چنين نقل شده : « مَنْ كَظَمَ غَيْظاً وَ هُوَ قادِرٌ عَلى انفاذِهِ وَ حَلُمَ عَنْهُ ، اعْطاهُ اللَّه اجَرَ شَهيدٍ ؛ كسى كه خشم خود را فرو برد ، در حالى كه قدرت بر انجام كارى مطابق آن دارد و حلم و بردبارى پيشه كند ، خداوند اجر شهيدى به او مىدهد » . « 3 »
9 - در حديثى از امام باقر عليه السلام آمده است كه امام على بن الحسين عليه السلام چنين فرمود : « انَّهُ لَيُعْجِبُنىِ الرَجُلُ انْ يُدْرِكُهُ حِلْمُهُ عِنَدَ غَضَبِهِ ؛ من لذت مىبرم كه انسان كه حلم و بردباريش به هنگام خشم به سراغ او آيد » . ( و او را از چنگال خطر رهايى بخشد ) .
10 - اين بحث را با حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام پايان مىدهيم - هر چند روايات در اين زمينه فراوان است - در اين حديث آمده است كه امام عليه السلام خدمتكارى داشت و او را به دنبال كارى فرستاده بود ، ولى تأخير كرد ، امام شخصاً به دنبال او رفت ، ديد در گوشهاى خوابيده است ( و گرما بر او غلبه كرده بود ) امام بالاى سر او نشست و مدتى او را باد زد تا آسوده بخوابد ، هنگامى كه بيدار شد امام ( با محبت و
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 110 ، حديث 9 .
( 2 ) . سفينة البحار ، ماده حلم .
( 3 ) . جامع الاحاديث ، جلد 13 ، صفحه 479 ، حديث 12 .