لِلَّهِ حِينَ عُصِىَ فى ارْضِهِ وَ ذُهِبَ بِحَقِّهِ ؛ اين نامهاى از بندهء خدا على امير مؤمنان به جمعيتى كه به خاطر خدا غضب كردند ، در آن هنگام كه در زمين او عصيان شد و حق او را بردند » . ( اشاره به قيام مردم در برابر غارت غارتگرى اطرافيان عثمان نسبت به بيت المال است ) . « 1 »
7 - در بعضى از احاديث آمده است : خداوند متعال به شعياء وحى فرستاد كه من صد هزار نفر از قوم تو را هلاك خواهم كرد ، چهل هزار نفر از بدان و شصت هزار نفر از خوبان ، شعياء عرض كرد : گنهكاران و بدان مستحق عذابند ، نيكان چرا ؟ خطاب آمد : « داهَنُوا اهْلَ الْمَعاصِى فَلَمْ يَغْضِبُوا لِغَضَبى ؛ آنها با معصيت كاران تساهل و تسامح كردند ، و به خاطر غضب من خشم نگرفتند » . « 2 »
اينها و مانند اينها كه در روايات اسلامى كم نيست همگى اشاره به خشمهاى مقدسى دارد كه براى خدا و دفاع از حق در برابر ظالمان و گنهكاران انجام مىگيرد .
تفاوت خشمهاى مقدس و مزموم در اين است كه اولًا خشم مقدس تحت كنترل عقل و شرع قرار دارد و به منظور بسيج تمام نيروها در برابر كار خلافى است كه در حال انجام است تا جلو آن گرفته شود . ولى خشمهاى شيطانى نه تنها تحت كنترل عقل نيست بلكه هوا و هوسهاى لجام گسيخته بر آن حاكم است .
ثانياً خشم مقدس هدف مقدسى را دنبال مىكند و همواره توأم با برنامهريزى است در حالى كه خشمهاى شيطانى نه هدف مقدسى دارد و نه برنامهاى .
ثالثاً خشمهاى مقدس هميشه حدود معينى دارد ، و از حد تجاوز نمىكند در حالى كه خشم شيطانى هيچ حد و مرزى را به رسميت نمىشناسد ، و با يك مثال ساده مىتوان تمام تفاوتهايى را كه در بالا آمد مشخص كرد ، خشمهاى مقدس مانند سيلابهايى است كه از كوهها به راه مىافتد و پشت سد قرار مىگيرد و به صورت حساب شده در كانالها به جريان مىافتد و سبب انواع آبادىها و بركتها است . در حالى كه خشم شيطانى همانند سيلابهايى است كه از كوه سرازير مىشود و هيچ مانعى بر سر راه آن نيست و هر چيزى را بر سر راه خود بيابد درهم مىكوبد و ويران مىسازد .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، نامهء 38 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 14 ، صفحه 161 .