بردبارى مخصوصى ) به او فرمود : اين كار درست نيست كه هم شب بخوابى و هم روز ، شب را بخواب و روز را براى ما بگذار . « 1 »
اين رفتار كه نهايت محبت و تواضع و بردبارى امام را مىرساند مىتواند سرمشقى براى افراد عصبانى باشد كه در اينگونه موارد از هر گونه خشونت چشم بپوشند و راه حلم را در پيش گيرند .
* * * در اينجا چند نكته قابل توجه است :
1 - حلم و بردبارى آثار بسيارى در زندگى انسانها دارد ، از جمله اين كه :
انسان را از خطرات غضب كه گاهى تا آخر عمر دامان انسان را رها نمىكند نجات و رهايى مىبخشد .
ديگر اين كه مايهء عزت و آبرو است ، چرا كه همهء مردم حلم و بردبارى را در مقابل افراد نادان و لجوج دليل بر شخصيت و ظرفيت و عقل مىشمرند ، لذا در بعضى از اخبار از على عليه السلام آمده است : « مَنْ حَلُمَ سادَ ؛ آن كس كه حلم پيشه كند ، بزرگ و سرور مىشود » . « 2 »
اضافه بر اين حلم در برابر نادان سبب مىشود كه مردم به يارى حليم و بر ضد نادان قيام مىكند به همين دليل در حديثى مىخوانيم كه امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : « انَّ اوَّلَ عِوَضٍ الْحَليمِ مِن خِصْلَتِهِ انَّ النَّاسَ كُلُّهُم اعْوانُهُ عَلى خَصْمِهِ ؛ « 3 » نخستين نتيجهاى كه شخص بردبار و حليم از حلم خود مىگيرد اين است كه مردم به يارى او در مقابل دشمن جاهلش بر مىخيزند » . « 4 »
به علاوه حلم سبب عزت و آبرو است در حالى كه خشم آميخته به جهل سبب آبروريزى است . در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است : « ما اعَزَّ اللَّهُ بِجَهْلٍ قَطُّ وَ لا اذَلَّ بِحِلْمٍ قَطُّ ؛ خداوند هيچ كس را به خاطر جهلش عزيز نمىكند ، همان گونه كه هيچ كس را به خاطر حلمش ذليل نخواهد كرد » . « 5 »
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 112 ، حديث 3 و 7 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 74 ، صفحه 208 ، حديث 1 .
( 3 ) . غرر الحكم ، جلد 2 ، ص 66 .
( 4 ) . شرح غرر الحكم ، جلد 2 ، صفحه 66 .
( 5 ) . اصول كافى ، جلد 2 ، صفحه 112 .