غضب سرعت مىكنند ( چرا كه گرفتار قضاوتهاى عجولانه مىشوند ) . « 1 »
2 - كمى ظرفيت : افرادى كه داراى روح بزرگ ، و فكر گسترده هستند ، حوادث تلخ را در درون جان خود ، تحمل مىكنند و نگه مىدارند ، ولى افراد كم ظرفيت با كمترين ناملائمى از ناملائمات بر مىآشوبند ، و گاه به زمين و زمان بد مىگويند .
حديث بالا كه سرعت غضب را از خوى جهّال شمرده بود اشارهاى به اين حقيقت نيز مىتواند داشته باشد .
3 - تكبر و خودبرتربينى : افراد متكبر افرادى پر توقعاند و هميشه مايل هستند كه ديگران حريم آنها را حفظ كنند ، مقدم آنها را خير مقدم بدانند و گرامى دارند و امتيازات خاصى براى آنها قائل شوند ، اما هنگامى كه اين عكسالعملها را از مردم نمىبينند به سرعت عصبانى و خشمگين مىشوند ، در حالى كه ريشه اصلى بدبختى در وجود خود آنها است و دوستان و اطرافيان مردم گناهى ندارند .
در حديثى از حضرت مسيح عليه السلام نقل شده كه ضمن شرح اسباب غضب يكى از عوامل آن را تكبر و عجب و خودبينى برشمرد . « 2 »
در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است كه حواريون به او گفتند اى آموزندهء نيكىها به ما بگو از همه خطرناكتر چيست ؟ فرمود : غضب خداوند است ، عرض كردند : با چه وسيلهاى از غضب خداوند در امان باشيم ، فرمود : غضب نكنيد .
عرض كردند سرچشمهء غضب چيست ؟ فرمود : « الْكِبْرُوا التَّجَبُّرُ وَ مَحْقَرَةُ النَّاسِ ؛ تكبر و خودبزرگبينى و مردم را كوچك شمردن » . « 3 »
4 - حسد و كينه توزى : افراد حسود و كينه توز ، مواد اصلى كينه توزى را در درون دل نهفتهاند ، و دقيقاً همچون مخزن باروتى است كه با نزديك شدن به جرقهء كوچكى شعلهور مىگردد ، و آتش خشم از تمام وجودشان ظاهر مىشود . در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم كه فرمود : « الْحِقْدُ مَثارُ الْغَضَبِ ؛ كينه توزى سبب خشم
هامش
( 1 ) . شرح غرر الحكم ، جلد 6 ، صفحه 28 ، حديث 9351 .
( 2 ) . محجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 304 .
( 3 ) . سفينة البحار ، مادهء غضب .