به يقين هر گونه ذكر خدا در اين حال مناسب و مؤثر است ، ولى آنچه در بالا آمد ، مؤثرتر مىباشد .
مرحوم شيخ حرّ عاملى در وسائل ، بابى تحت عنوان باب وجوب ذكر اللّه عند الغضب در ابواب جهاد النفس آورده است كه دليل بر اهميت اين موضوع است . « 1 »
4 - تغيير دادن حالت يكى ديگر از طرق درمان غضب است همان گونه كه در روايات اسلامى آمده است : اگر شخص در حال نشستن عصبانى شده برخيزد و اگر ايستاده است بنشيند ، و صورت از آن صحنه برگرداند يا دراز بكشد و اگر بتواند از آن محل دور شود ، و خود را به كار ديگرى مشغول سازد .
اين تغيير حالت براى فرو نشستن آتش خشم و غضب بسيار مؤثر و مفيد است .
در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « كانَ النَّبِىّ اذا غَضِبَ وَ هُوَ قائِمٌ جَلَسَ وَ اذا غَضِبَ وَ هُوَ جالِسٌ اضْطَجَعَ ، فَيَذْهَبُ غَيْضُهُ ؛ هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله ( بر اثر كارهاى بسيار زشت جاهلان ) عصبانى مىشد ، در حالى كه ايستاده بود مىنشيت و اگر نشسته بود ، به پهلو مىخوابيد و خشم او بر طرف مىشد » . « 2 »
در بحار الانوار از امام باقر عليه السلام نقل شده است كه فرمود : « وَ ايُّما رَجُلٍ غَضِبَ وَ هُو قائِمٌ فَلْيَجْلِسْ فَانَّهُ سَيَذْهَبُ عَنْه رِجْزُ الشَّيْطانِ وَ انْ كانَ جالِساً فَلْيَقُمْ ؛ هر كس كه خشمگين شود در حالى كه ايستاده باشد بنشيند ، چرا كه پليدى شيطان از او دور مىشود ، و اگر نشسته است برخيزد » .
در ذيل اين حديث آمده است كه اگر انسان نسبت به يكى از بستگانش خشمگين شود و بدن او را با دست خود لمس كند و اين تماس بدنى خشم او را فرو مىنشاند . « 3 »
5 - وضو گرفتن : نوشيدن آب خنك و شستن سر و صورت با آن به يقين در خاموش كردن آتش غضب مؤثر است . بلكه در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، جلد 11 ، صفحه 291 ، ( باب 54 از ابواب جهاد النفس )
( 2 ) . المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 308 ، بحار الانوار ، جلد 70 ، صفحه 272 .
( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 70 ، صفحه 272 .