به عكس ، حلم و بردبارى رمز موفقيت و پيشرفت و سلامت روح و جسم و سبب محبوبيت در جامعه و موجب رضاى خدا و دورى شيطان است . همچنين دربارهء ثوابهاى الهى كه براى بردباران ذخيره شده و كيفرهايى كه در انتظار صاحبان غضب است نيز بينديشيد .
نه تنها در حال غضب ، بلكه قبل از آن نيز بايد در اين مسائل بينديشد و به خود تلقين كند تا گرفتار آن نشود .
2 - فكر در عواقب خشم و غضب ؛ بارها اين نكته را تجربه كردهايم و اگر ما تجربه نكردهايم ديگران تجربه كردهاند ، كه هر تصميمى كه انسان به هنگام غضب مىگيرد نسنجيده و نادرست است و غالباً موجب پشيمانى مىگردد ، چه بهتر كه اين جملهء معروف را كه از بعضى از دانشمندان به يادگار مانده ، همواره با خود زمزمه كند ، به هنگام غضب نه تصميم و نه تنبيه و نه مجازات .
3 - از طرق مهم درمان كه در روايات بر آن تأكيد شده است ذكر خدا است ، در بعضى از روايات آمده هنگامى كه عصبانى مىشويد : « اعُوْذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيْمِ » بگوئيد . « 1 »
در بعضى ديگر آمده است به هنگام غضب « لا حَوُلَ وَ لا قُوَّةَ الَّا بِاللَّه الْعَلِىَّ الْعَظِيمِ » بگوييد تا غضب از شما برود . « 2 »
در بعضى ديگر از روايات آمده است : « به هنگام غضب صورت بر زمين بگذاريد و براى خدا سجده كنيد » .
ابو سعيد خدرى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل مىكند كه فرمود : غضب جرقهاى است كه در قلب انسان قرار مىگيرد ( و آثار آن در وجود او نمايان مىشود ) آيا نمىبينيد كه چشمان او سرخ ، و رگهاى او متورّم مىشود . كسى كه اين حالات را در خود مشاهده كند ، صورتش را به زمين بگذارد . « 3 »
به يقين هر كس چنين كند و به درگاه خدا پناه ببرد و از او رفع شر شيطان و غضب را بخواهد آرامش مىيابد .
هامش
( 1 ) . سفينة البحار ، مادهء غضب ، المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 307 .
( 2 ) . جامع الاحاديث ، جلد 13 ، صفحه 472 .
( 3 ) . المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 308 .