پشيمانى است .
اثرات ويرانگر غضب و پيامدهاى آن
كمتر صفتى از صفات رذيله است كه به اندازهء غضب ويرانى به بار مىآورد و اگر فهرستى از آثار سوء غضب نوشته شود ، معلوم مىگردد كه اثرات سوء آن از بسيارى از اخلاق رذيله بيشتر است ، و از جمله مىتوان امور زير را برشمرد :
1 - قبل از هر چيز بايد به اين نكته توجه داشت كه خشم و غضب دشمن آدمى است و به هنگام هيجان غضب ، عقل به كلى از كار مىافتد ، و انسان ديوانهوار حركاتى را انجام مىدهد كه نه تنها مايهء تعجب همهء اطرافيانش مىگردد ، بلكه خود او نيز بعد از فرو نشستن آتش غضب ، از كارهايى كه در آن حال انجام داده است در تعجب و وحشت فرو مىرود ، در آن حال گاهى ديوانهوار به هر كس حتى نزديكترين دوستان خود حمله مىكند ، دست او تا مرفق در خون بىگناهان فرو مىرود ، مىزند ، درهم مىشكند ، مىكوبد و ويران مىكند ، درست همانند يك ديوانهء خطرناك .
لذا امير مؤمنان على عليه السلام در حديثى مىفرمايد : « الْغَضَبُ يُفْسِدُ الْالْبابَ وَ يُبْعِدُ مِنَ الصَّوابِ ؛ غضب عقل آدمى را فاسد مىكند ، و انسان را از كار صحيح دور مىسازد » . « 1 »
و نيز به همين دليل در روايات اسلامى آمده است كه اگر بخواهيد ميزان عقل انسانها را به دست آوريد ، به مقدار مالكيت آنها بر نفس و اعصابشان به هنگام غضب نگاه كنيد ، در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام آمده است : « لايُعْرَفُ الرَّأىُ عِنْدَ الْغَضَبِ ؛ فقط در موقع غضب مىتوان عقل و رأى افراد را سنجيد » . « 2 »
2 - غضب موجب تباهى ايمان است ، زيرا افراد عصبانى نه تنها مرتكب گناهان كبيره مىشوند كه با ايمان صحيح سازگار نيست ، بلكه گاهى به ساحت مقدس پروردگار نيز - نعوذ باللّه - جسارت مىكنند ، و يا بر حكمت و قسمت و تدبير او خرده مىگيرند كه اين مرحلهاى است بسيار خطرناك .
در احاديث گذشته خوانديم كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : غضب ايمان را فاسد مىكند ، همان گونه كه صبر ( دارويى است بسيار تلخ ) عسل را فاسد مىكند .
هامش
( 1 ) . غرر الحكم ، حديث 1356 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 113 .