كه او شنونده و دانا است ( وَ امَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ انَّهُ سَميعٌ عَليمٌ ) مىتواند اشاره ديگرى به اين معنى باشد كه آتش خشم و غضب يك انگيزهء شيطانى است كه هر كس در برابر آن بايد به خدا پناه برد .
شاهد اين سخن روايتى است كه در تفسير روح البيان در ذيل اين آيه آمده است هنگامى كه آيهء اول نازل شد و دستور بردبارى در برابر جاهلان داد پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله عرضه داشت « كَيْفَ يا رَبِّ وَ الْغَضبُ ؛ چگونه مىتوانم تحمل كنم » در حالى كه خشم و غضب حاصل مىشود ؟ » آيهء بعد نازل شد و حضرت دستور داد كه در برابر تحريكات شيطانى به خدا پناه ببر . « 1 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه جامعترين آيات قرآن دربارهء مكارم اخلاق ، همين آيه است . « 2 »
راستى همچنين است زيرا در برابر خطاها ، عفو و پذيرش عذر را در پيش گرفتن ، و همهء مردم را دعوت به نيكى نمودن ، و با جاهلان و نابخردان درگير نشدن ، سه برنامهء مهم در رابطه با زندگى اجتماعى و فعاليتهاى جمعى است كه اگر هر سه با شرايط خاصش پياده شود ، اكثر مشكلات اجتماعى حل خواهد شد .
* * * از مجموع آيات فوق اهميت فضيلت اخلاقى حلم و بردبارى و خطرات رذيلهء خشم و غضب به خوبى آشكار مىشود .
خشم و غضب در روايات اسلامى
در روايات اسلامى تعبيرات عجيب و تكان دهندهاى دربارهء خشم و غضب وارد شده است ، كه از خطرات اين رذيلهء اخلاقى به خوبى پرده بر مىدارد ، دوازده حديث كه ذيلًا از نظر شما عزيزان مىگذرد ، گلچينى از آنها است .
هامش
( 1 ) . تفسير روح البيان ، جلد 3 ، صفحه 298 ، ذيل آيه .
( 2 ) . مجمع البيان ، ذيل آيه .