مىفرمايد : ( دعاى او را دربارهء فرزند اجابت كرديم و ) او را به نوجوانى حليم و بردبار و پر استقامت بشارت داديم ( فَبَشَّرْناهُ بِغُلامٍ حَليمٍ ) .
جالب اين كه از ميان تمام صفات برجستهء انسان ، در اين آيه تنها روى صفت حلم و بردبارى تكيه شده است .
راغب در كتاب مفردات مىگويد : حلم به معنى خويشتن دارى به هنگام هيجان غضب است و از آنجا اين حالت از عقل و خرد ناشى مىشود كه گاه حلم به معنى عقل و خرد نيز به كار رفته است .
اين پيشگويى دربارهء « اسماعيل » تحقق يافت ، هنگامى كه به صورت جوان نورسى درآمد هوشيارى و عقل و حلم و بردبارى خود را به هنگام فرمان الهى دربارهء ذبح او نشان داد و همان گونه كه در آيه بعد از آن آمده است ، « به پدرش عرض كرد : « يا ابَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرْ ؛ پدر جان آنچه را دستور دارى انجام ده » و در برابر مسألهء ذبح تا آخرين مرحله كه فرمان خوددارى به ابراهيم عليه السلام داده شد خونسرد و تسليم بود .
* * * در هفتمين آيه كه بيان صفات « عباد الرّحمن » ( بندگان خاص خدا ) مىكند در ضمن صفات برجسته دوازده گانه آنها اين صفت را بر مىشمرد ، « هنگامى كه جاهلان آنها را خطاب مىكنند ( و سخنان ناموزون به آنها نثار مىكنند ) آنها در پاسخ سلام مىگويند ( و از كنار آنها با حلم و بزرگوارى مىگذرند ) « وَاذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً » .
گرچه در اين آيه واژهء حلم به كار نرفته ، ولى مفهوم مجموع آيه آن است كه بندگان خاص خدا در برابر ناملايمات مخصوصاً سخنان زشت جاهلان خشمگين نمىشوند و بردبارى نشان مىدهند ، و خود را از شر درگيرى با اين گونه افراد به وسيلهء حلم و بردبارى رهايى مىبخشند .
در حديثى كه در تفسير آيه آمده است چنين مىخوانيم كه : پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روزى فرمود : جمعى از امت من باشند كه من آنها را دوست دارم و آنها نيز مرا
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 383
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٣