و اما آياتى كه از حلم و بردبارى و ترك غضب ستايش مىكند به شرح زير است :
در اوّلين و دوّمين آيه از آيات مورد بحث خداوند ، حضرت ابراهيم عليه السلام را به عنوان « اوّاه حليم » يا « حليم اوّاه » معرفى مىكند ، اوّلى به دنبال داستان سرپيچى آزر ( عموى ابراهيم ) از دعوت او به سوى توحيد و بتشكنى و استغفار ابراهيم عليه السلام براى او ، و دومى به دنبال خبر دادن فرشتگان از مجازات « قوم لوط » و تقاضاى ابراهيم عليه السلام از خداوند در مورد تخفيف مجازات آنان آمده است .
« اوّاهُ » به معنى كسى است كه مهربان و رحيم است ، و براى هدايت افراد دلسوزى فراوان مىكند . « 1 »
به هر حال توصيف حضرت ابراهيم عليه السلام به « اوّاه حليم » يا « حليم اوّاه » كه بيانگر رابطه و نزديكى اين دو وصف با يكديگر است . نشان مىدهد كه فرو بردن غضب و حلم و بردبارى و دلسوزى حتى دربارهء مجرمان و تلاش براى نجات آنها از چنگال جرم و گناه و كيفر از صفات برجستهاى است كه انبياء بزرگ به آن متّصف بودند .
حضرت ابراهيم عليه السلام نه تنها در برابر عمويش « آزر » كه مردى متعصب و لجوج بود حلم و بردبارى نشان مىداد بلكه حتى در برابر « قوم لوط » با آن آلودگىهاى عجيب ، دلسوزى داشت كه اگر ممكن باشد آنها را از اين آلودگىها و گناهان بزرگ رهايى بخشد تا گرفتار عذاب الهى نشوند .
ولى فرمان الهى فرا رسيد كه همين اندازه حلم و بردبارى در برابر عمو و قوم لوط كافى است ، آنها قابل هدايت نيستند . و مخصوصاً قوم لوط گرفتار آن عذاب شديد و كوبنده شدند .
* * * در ششمين آيه خداوند ، يكى از مواهب بزرگ خويش را بر ابراهيم مىشمرد ،
هامش
( 1 ) . البته براى « اوّاه » معناى ديگرى ذكر شده ، ولى مناسب همان معنى است كه در بالا گفته شده و در اصل « اوّاه » به معنى كسى است كه فراوان آه مىكشد خواه به خاطر توبه باشد يا مسؤوليت ، يا دلسوزى نسبت به مردم .