در نامهء مالك اشتر نيز اشارهء روشنى به اين مطلب ديده مىشود كه امير مؤمنان على عليه السلام به او دستور مىدهد كه مأموران اطلاعاتى خود را براى بررسى حال كارمندان و كاركنان مخفيانه بفرستد به گونهاى كه آنان احساس كنند كه دائماً چشمهايى از نقطهء نامعلوم مراقب كار آنها است مىفرمايد : « ثُمَّ تَفَقَّدْ اعْمالَهُمْ وَابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ اهْلِ الصِّدْقِ وَالْوَفاءِ عَلَيْهِمُ ، فَانَّ تَعاهُدَكَ فِى السِّرِّ لِامُورِهِمْ حَدْوَةٌ لَهُمُ عَلى اسْتِعْمالِ الْامانَةِ وَالرِّفْقِ بِالرَّعِيّةِ ؛ با فرستادن مأموران مخفى از افراد راستگو و باوفا ، اعمال كارمندان و كاركنانت را زير نظر بگير ، زيرا جستجوى مداوم پنهانى نسبت به كارهاى آنها سبب مىشود كه به امانت دارى و مدارا كردن نسبت به زيردستان تعقيب شود » . « 1 »
در حديث معروف امام حسين عليه السلام در مورد ماندن محمد حنفيه برادر آن حضرت چنين مىخوانيم : هنگامى كه حضرت آمادهء حركت از مدينه به مكه و از آنجا به سوى كربلا شد ، برادرش محمد عليه السلام از آن حضرت خواست تا همراه وى باشد ، امام عليه السلام فرمود : « امَّا انْتَ فَلا ، عَلَيْكَ انْ تُقِيمَ بَالْمَدِينَةِ وَ تَكُونُ لِى عَيْناً لا تَخْفَ عَنّى شَيْئاً مِنْ امَورِهِمْ ؛ اما تو همراه من نيا ، در مدينه بمان و چشم من در آنجا باش تا چيزى از اخبار آنها ( دشمنان ) بر من مخفى نماند » . « 2 »
2 - سازمانهاى بازرسى
امروز در تمام ادارات و مؤسسات مهم ، سازمانهايى به نام سازمانهاى بازرسى وجود دارد كه كار آنها نظارت بر اعمال كارمندان و كاركنان و جلوگيرى از حيف و ميلها و كنترل حسن انجام وظيفه از سوى آنان مىباشد .
بديهى است كار آنها تجسّس در زندگى شخصى كارمندان و كاركنان نيست بلكه نظارت آنان بر امور مربوط به انجام وظايف اجتماعى و رعايت مصالح امت است و اگر چنين سازمانهايى به كلى برچيده شود يا افراد ناصالح در آن قرار گيرند ، ممكن است فساد ، سراسر اجتماع را بگيرد .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، نامهء 53 .
( 2 ) . حياة الحسين ، جلد 2 ، صفحه 263 .