در هفتمين آيه سخن از گفتگوهاى در گوشى است كه در بسيارى از مواقع سبب آزار ديگران و بدبينى و سوء ظن مىشود ، و گاه راه را براى نقشههاى شيطانى و مخفيانه فراهم مىسازد ، لذا مىفرمايد : در بسيارى از سخنان در گوشى و محرمانهء ( آنها خير و فايدهاى نيست ) ( لا خَيْرَ فى كَثيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ ) .
اما بلافاصله مىافزايد : مگر كسى كه بخواهد توصيه به كمك كردن به ديگران يا انجام كار نيك يا اصلاح در ميان مردم دهد ( كه در صورت فايدهء اين گونه « نجواها » بر ضررهايش برترى دارد ) ( الَّا مَنْ امَرَ بِصَدَقَةٍ اوْ مَعْرُوفٍ اوْ اصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ ) .
و در پايان آيه در يك تعبير بسيار تشويقآميز نسبت به اين امور مىافزايد و هر كس براى خشنودى خدا چنين كند به زودى پاداش بزرگى به او خواهيم داد ( وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُوْتِيهِ اجْراً عَظيماً ) .
استثناء مسأله اصلاح ذات البين از نكوهش و نجوا از يك سو و قرار گرفتن اصلاح در كنار صدقه و معروف از سوى ديگر ، و وعدهء پاداش عظيم براى آن از سوى سوم ، همگى گواه بر اهميت اين كار است .
در اين كه فرق ميان صدقه و معروف چيست ؟ بعضى گفتند صدقه به معنى كمكهاى مستحبى بلا عوض است ، و معروف به معنى قرض الحسنه مىباشد ، و بعضى براى معروف مفهوم عامى قائل شدهاند كه شامل تمام كارهاى نيك مىشود ( بنابراين نسبت آن با صدقه ، نسبت عموم و خصوص مطلق است ) .
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز آمده است كه يكى از بهترين « صدقات » كه خدا و پيامبرش آن را دوست دارد « اصلاح » در ميان مردم است هنگامى كه نسبت به يكديگر بدبين شوند و نزديك ساختن آنها به يكديگر است ، هنگامى كه دور شوند « الا ادُلُّكَ عَلى صَدَقَةٍ يُحِبُّها اللَّهُ وَ رَسُولُهُ ؟ تُصْلِحْ بَيْنَ النَّاسِ اذا تَفاسَدُوا وَتُقَرِّبْ بَيْنَهُمْ اذا تَباعَدُوا » . « 1 »
بنابراين اصلاح در ميان مردم هم به طور مستقل ذكر شده ، و هم به عنوان يكى
هامش
( 1 ) . تفسير قرطبى ، جلد 3 ، صفحه 1955 .