ولى اين واژه بعداً به هر نوع بحث و گفتگو دربارهء هر مطلبى كه محل ترديد است ، خواه بحث و گفتگوى مثبت و حقجويانه ، و خواه لجاجتآميز و پرخاشگرانه باشد اطلاق گرديده است .
از مواردى كه « مراء » در معنى مثبت به كار رفته آيهء شريفهء 22 سورهء كهف است كه به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله دستور مىدهد اگر مىخواهد دربارهء اصحاب كهف با مخالفان صحبت كند ، آشكارا به گفتگو بنشيند ( فَلا تُمارِ فيهِمْ الَّا مِراءً ظاهِراً ) . « 1 »
و موارد منفى آن فراوان است از جمله دو مورد كه در آيات بالا آمده بود .
اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه واژهء مَريه ( بر وزن جزيه و قريه ) به معنى ترديد در تصميمگيرى است ، و بعضى به معنى شك توأم با قرائن تهمت گرفتهاند .
( همانند ريبه ) .
جدال و مراء در روايات اسلامى
از آنجا كه مجادلهء به باطل سبب مخفى شدن حق و افزايش تعصب و خشونت و مفاسد بىشمار ديگرى مىشود ، در روايات اسلامى به شدت از آن نهى شده مخصوصاً اگر مجادله در مصالح دينى باشد . از جمله :
1 - پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در حديثى مىفرمايد : « ماضَلَّ قَوْمٌ بَعْدَ انْ هَداهُمُ اللَّهُ الَّا اوتُوا الْجَدَلَ ؛ هيچ گروهى را بعد از آن كه خدا هدايتشان كرد گمراه نشدند مگر آن كه گرفتار جدال شدند » . « 2 »
2 - همين مضمون در حديث ديگرى با تفاوت مختصرى از آن حضرت نقل شده است فرمود : « ما ضَلَّ قَوْمٌ الَّا وَ اوْثَقَ الْجَدَلَ ؛ هيچ قومى گمراه نشدند مگر اين كه اعتماد بر جدال كردند » « 3 »
3 - در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : « لَعَنَ اللَّهُ الذَّيِنَ يُجادِلُونَ فِى دِينِهِ
هامش
( 1 ) . كهف ، آيهء 22 .
( 2 ) . احياء العلوم ، جلد 3 ، صفحه 1553 .
( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 2 ، صفحه 138 ، حديث 52 .