السَّلامَ وَ قُلْ لَهُمْ انْ لا تَجْعَلُوا لِلشِّيْطانِ عَلى انْفُسِهِمْ سَبِيلًا وَ مُرْهُمْ بِالصِّدْقِ فِى الْحَدِيْثِ وَ اداءِ الأَمانَةِ وَ مُرْهُمْ بِالسُّكُوتِ وَ تَرْكِ الْجِدالِ فِيما لا يَعْنِيْهِمْ ؛ سلام مرا به دوستانم برسان و به آنها بگو راه شيطان را به سوى خويش نگشايند ، و آنها را امر به صدق و راستى در سخن و اداى امانت كن ، و آنها را به سكوت و ترك جدال در امورى كه به آنها مربوط نيست دستور ده » . « 1 »
10 - اين بحث را با حديث ديگرى از پيامبر صلى الله عليه و آله به پايان مىبريم ، آنجا كه فرمود :
« لا يَسْتَكْمِلُ عَبْدٌ حَقِيقَةَ الْايمانِ حَتَى يَدَعَ الْمِراءَ وَ الْجَدَلَ وَ انْ كانَ مُحِقّاً ؛ انسان حقيقت ايمان را به كمال نمىرساند مگر زمانى كه مراء و جدال را ترك گويد هر چند حق با او باشد » . « 2 »
* * * اما مراء كه در بحثهاى سابق تفاوت آن با جدال گفته شد و حاصل كلام اين بود كه جدال به معنى هر گونه مشاجرهء لفظى و ستيزه جويى در كلام است در حالى كه مراء به معنى گفتگو كردن در چيزى است كه در آن شك و ترديد وجود دارد . گاه اين گفتگو براى طلب حق جويى و گاه به خاطر تعصب و لجاجت و اظهار فضل و برترى جويى است كه بسيار نكوهيده است و در روايات اسلامى روى اين عنوان ، نكوهش بيشترى ديده مىشود ! ( هر چند تفاوت زيادى با جدال ندارد ) .
1 - در حديثى نظير حديث فوق از پيغمبر اكرم مىخوانيم : « لايَسْتَكْمِلُ عَبْدٌ حَقِيقَةَ الْايمانَ حَتَّى يَدَعَ الْمِراءَ وَ انْ كانَ مُحِقّاً ؛ هيچ بندهاى از بندگان خدا حقيقت ايمان را به كمال نمىرساند مگر اينكه مراء را ترك گويد هر چند حق با او باشد » . « 3 »
اشاره به اينكه جروبحثهاى لجوجانه كه براى اظهار فضل و برترى جويى انجام مىشود حتى در مسائلى كه حق است سبب سقوط انسان در مبانى عقيدتى و اخلاقى مىشود .
2 - در حديث ديگرى از همان حضرت از زبان چند نفر از صحابه مىخوانيم كه
هامش
( 1 ) . ميزان الحكمه ، جلد 1 ، صفحه 372 .
( 2 ) . المحجة البيضاء ، جلد 5 ، صفحه 208 .
( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 2 ، صفحه 138 ، حديث 53 .