تعريف جدال و مراء
فرق ميان جدال و مراء و مخاصمه
واژهء جدل و جدال به طورى كه راغب در مفردات مىگويد از « جَدَلْتُ الْحَبْلَ » ( طناب را محكم تابيدم ) گرفته شده ، گويى كسى كه سخنان ستيزهجويانه مىگويد مىخواهد طرف مقابل را با زور از افكار و عقائدش دور سازد .
بعضى نيز گفتهاند جدال در اصل به معنى كشتى گرفتن و تلاش بر زمين زدن ديگرى است ، و از آنجا كه مشاجرات لفظى شباهت به آن دارد ، اين واژه در آن مورد نيز به كار رفته است .
البته جدال بر دو گونه است ، جدال به حق و جدال به باطل كه اولى ممدوح و دومى مذموم است ، از اين رو در قرآن مجيد در يك جا مىفرمايد : « وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِى هِىَ احْسَنُ ؛ به آنها به طريقى كه نيكوتر است استدلال و مناظره كن » . « 1 »
در اينجا پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مأمور به جدال به حق شده ، و آن را در كنار حكمت و موعظه حسنه قرار داده است .
اما جدال به باطل همان است كه در آيات بالا آمد كه افراد لجوج و متعصب گرفتار آن مىشوند ، و روشنترينِ دلايل حق را با ستيزه جويى انكار مىكنند و اما « مِراء » ( بر وزن حجاب ) به معنى گفتگو كردن در چيزى است كه در آن مريه ( شك و ترديد ) وجود دارد . راغب در كتاب مفردات مىگويد : در اصل از « مَرَيْتُ النَّاقَةَ » يعنى پستان شتر را براى دوشيدن به دست گرفتم ، گرفته شده است ، سپس به گفتگو پيرامون چيزى كه مورد شك و ترديد است اطلاق شده ( شايد به تناسب كه انسان ترديد دارد آيا در پستان شتر چيزى براى دوشيدن وجود دارد يا نه ) بعضى تعبير دقيقترى دربارهء ريشهء اصلى اين لغت دارند ، مىگويند : « مَرَيْتُ النَّاقَةَ » در جايى گفته مىشود كه شير موجود در پستان شتر دوشيده شده سپس به اميد اين كه بقايايى كه در پستان باقى مانده است خارج شود ، آن را بدوشند ، كه اين عمل با شك و ترديد انجام مىشود ، همان گونه كه بحثهاى توأم با مراء چنين است .
هامش
( 1 ) . نحل ، آيهء 125 .