به همين دليل در ذيل اين آيه حديثى وارد شده كه مىفرمايد : « مَنْ قالَ فِى مُؤْمِنٍ مارَأَتْهُ عَيْناهُ وَ سَمِعَتْهُ اذُناهُ فَهُوَ مِنَ الَّذينَ قالَ اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ انّ الَّذينَ يُحِبُّونَ انْ تَشِيعَ الْفاحِشَةُ فِى الَّذينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ اليمٌ ؛ كسى كه دربارهء مؤمن آنچه را مىبيند ( از عيوب پنهانى ) و آنچه را مىشنود ( كه مردم دربارهء او مىگويند ) او از كسانى است كه خداوند متعال دربارهء آنها گفته كسانى كه دوست دارند اشاعهء فحشاء در ميان مؤمنان شود عذاب درناكى دارند » .
اين نكته نيز حائز اهميت است كه قرآن در آيهء بالا مجازات اين گونه اشخاص را عذاب دنيا و آخرت ذكر كرده ، و اين نشان مىدهد غيبت و اشاعهء فحشاء پىآمدهاى سويى در زندگى انسانها نيز دارد .
آخرين سخن دربارهء تفسير آيهء فوق اين كه قرآن مجيد براى اين كه تأكيد بر اين مسألهء مهم بگذارد نمىگويد كسانى كه اشاعهء فحشا كنند ، گرفتار عذاب اليم دنيا و آخرت مىشوند ، بلكه مىگويد كسانى كه دوست دارند ، اشاعه فحشاء در ميان مؤمنان شود چنين سرنوشتى دارند .
* * * در چهارمين و آخرين آيهء مورد بحث ، سخن از جواز غيبت در مورد ظالمان براى مظلومانى كه به دادخواهى برمىخيزند آمده است كه از آن به خوبى روشن مىشود غيبت بدون مجوز جايز نيست ، مىفرمايد : « خداوند دوست ندارد كسى با سخنان خود بدىها را اظهار كند مگر آن كس كه مورد ستم واقع شد ( و مىخواهد از اين طريق تظلّم كند و رفع ظلم نمايد ) ( لا يُحِبُّ اللَّه الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ الَّا مَنْ ظُلِمَ ) .
منظور از جهل من القول ، هر گونه ابراز و اظهار لفظى است خواه به صورت شكايت باشد يا حكايت ، يا غيبت ، يا نفرين و مذّمت . بنابراين مظلومانى كه مورد ستم ظالمان قرار گرفتهاند براى دفاع از خويشتن مىتوانند كارهاى ظالمان را برشمرند .
و براى اين كه افرادى از اين استثناء سوء استفاده نكنند ، و به بهانه اين كه
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 103
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٠٣