1 - در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه به امير مؤمنان على عليه السلام فرمود : « اعْلَمْ يَا عَلِىُّ ! انَّ الْجُبْنَ وَ الْبُخْلَ وَ الْحِرْصَ غَرِيزَةٌ وَاحِدَةٌ يَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ ! ؛ بدان اى على ! كه ترس و بخل و حرص ، يك غريزه هستند و همه در سوء ظن ( به خدا ) خلاصه مىشوند ! » « 1 »
2 - همين معنى به صورت ديگرى در فرمان مالك اشتر در نهج البلاغه آمده است آنجا كه امام عليه السلام كه امام مالك اشتر را از مشورت با بخيلان و افراد ترسو و حريصان برحذر مىدارد ، سپس مىافزايد : « انَّ الْبُخْلَ وَ الْجُبْنَ وَ الْحِرْصَ غَرَائِزٌ شَتَّى يَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِاللَّهِ ؛ بخل و ترس و حرص ، غرايز مختلفى هستند كه يك ريشه دارند و آن سوء ظنّ به خداست ! » « 2 »
كسى كه حسن ظنّ به پروردگار و قدرت او نسبت به انجام وعدههايى كه دربارهء تأمين رزق و روزى بندگان تلاشگر داده ، داشته باشد هرگز براى جمع آورى اموال حرص نمىزند .
و آن كسى كه توكّل بر خدا و الطاف و عنايات او دارد بى جهت از هر چيزى نمىترسد .
و آن كس كه به رحمت و لطف او اميدوار است بخل نمىورزد .
آرى كسى كه توحيد او كامل باشد و به اسماء و صفات حُسناى الهى معتقد باشد گرفتار اين خوهاى سه گانهء كثيف نمىشود كه در ظاهر سه صفت از صفات رذيله است ولى در باطن يك ريشه دارند ( و به همين دليل گاه غريزهء واحده به آنها اطلاق شده و گاه غرايز شتّى ؛ چرا كه در ظاهر متعدّدند و در باطن يكى ) .
3 - « حرص » در دنيا انسان را گرفتار رنج و تعب دايمى مىكند ، چنان كه على عليه السلام فرمود : « الْحِرْصُ مَطِيّةُ التَّعَبِ ! ؛ حرص مركب رنج و زحمت است ! » « 3 »
4 - در تعبير ديگرى از آن حضرت آمده است « الْحِرْصُ عَنَاءُ الْمُؤَبَّدِ ؛ حرص مايهء رنج
هامش
( 1 ) ميزان الحكمه ، جلد 1 ، صفحهء 588 ، شمارهء 3139 .
( 2 ) نهج البلاغه ، نامهء 53 .
( 3 ) غرر الحكم ، حديث 820 ؛ ميزان الحكمه ، جلد 1 ، صفحهء 586 ، شمارهء 3596 .