به اين ترتيب مىبينيم بعد از مسئلهء تكبّر و استكبار كه در آغاز خلقت سبب عصيان شيطان گرديد و بدترين پايهء فساد در جهان نهاده شد ، مسئلهء حرص و طمع و عشق به مواهب مادّى ، عامل ديگرى براى افزايش ناراحتىهاى نسل انسان گشت و به همين دليل اصول كفر سه چيز شمرده شده ، « تكبّر » كه سبب انحراف شيطان گشت و « حرص » كه سبب اغواى آدم شد و « حسد » كه سبب قتل هابيل به وسيلهء برادرش گشت .
درست است كه نهى آدم عليه السلام يك نهى تحريمى نبود و مخالفت با آن گناه مطلق محسوب نمىشد ، بلكه « ترك اولى » بود و يا به تعبير ديگر نوعى نهى ارشادى بود ، همانند نهى طبيب نسبت به بيمار به هنگام دستور جهت پرهيز از غذاهاى نامناسب ، ولى به هر حال از آدم عليه السلام انتظار ترك اولى نيز نمىرفت ، ولى صفت حرص و طمع هر چند به صورت كم رنگ در وجود آدم عليه السلام لانه كرده بود و سبب اين خطاى بزرگ شد ، خطايى كه او و نسلش را در اين جهان به زحمت افكند و اين خود روشنترين هشدار قرآن دربارهء حرص و فزونطلبى است .
* * * در دوّمين آيه اشاره به داستان قوم شعيب عليه السلام مىكند كه حرص و فزونطلبى آنها را به مخالفت با اين پيامبر بزرگ و انكار تعليمات آسمانى او واداشت ، مىفرمايد : « و به سوى مدين برادرشان شعيب عليه السلام را ( فرستاديم ) گفت : اى قوم من ! خدا را بپرستيد كه جز او معبودى نداريد ، دليل روشنى از طرف پروردگارتان براى شما آمده است بنابراين حقّ پيمانه و وزن را ادا كنيد و از اموال مردم چيزى نكاهيد و در روى زمين بعد از آنكه ( در پرتو ايمان و دعوت انبيا ) اصلاح شده است فساد نكنيد . اين براى شما بهتر است اگر با ايمان هستيد » ، ( وَ الَى مَدْيَنَ اخَاهُمْ شُعَيْباً قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ الَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَائَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَاوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْمِيزَانَ وَ لَاتَبْخَسُوا النَّاسَ اشْيَائَهُمْ وَ لَاتُفْسِدُوا فِى الْارْضِ بَعْدَ اصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ انْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) .
مطابق اين آيه انحراف قوم شعيب عليه السلام نخست شرك و بتپرستى و سپس كمفروشى و ضايع كردن حقوق مردم و در مجموع فساد در زمين بود ، آنها به قدرى حريص بر دنيا
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 85
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٨٥