اختيارش گذارده ، چيزى به ايشان بياموزد ؛ زيرا اين علوم ، غير از « علم شريعت » بود كه حضرت موسى عليه السلام بر آن آگاهى كامل داشت . اين علوم مربوط به اسرار تكوينى حوادث مختلف جهان بود ، ولى به هر حال حضرت خضر عليه السلام كه از بى صبرى حضرت موسى عليه السلام در برابر اين آموزش نگران بود ، به او چنين گفت : « تو هرگز نمىتوانى با من شكيبايى كنى و چگونه مىتوانى در برابر چيزى كه از رموزش آگاه نيستى شكيبا باشى ؛ قَالَ انَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْراً * وَ كَيفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً » . « 1 »
حضرت موسى عليه السلام به حضرت خضر عليه السلام قول داد كه صابر و شكيبا باشد ؛ ولى حوادث و پيش آمدها چنان عجيب و تكاندهنده بود كه پيمانهء صبر حضرت موسى عليه السلام كه از اسرار آن آگاه نبود ، لبريز شد ، و دو بار زبان به اعتراض بر حضرت خضر عليه السلام گشود ، حضرت خضر عليه السلام نيز پيمانش را در مورد صبر و شكيبايى ياد آور گشت و موسى عليه السلام عذر خواهى كرد ، ولى بار سوّم ، براى هميشه از او جدا شد .
اين داستان عجيب ، مطالب زيادى را به ما مىآموزد ، كه تنها يك بخش از آن مربوط به بحث ما است و آن اين كه اگر حضرت موسى عليه السلام صبر و شكيبايى بيشترى داشت ، به اسرار تازهاى راه مىيافت و اين ناشكيبايى او سبب شد كه تنها سه نكته مهم را در اين زمينه بياموزد ، در حالى كه به گفته يكى از مفسران معروف ، اگر صبر و حوصله بيشترى داشت ، هزاران نكته از اسرار علم برايش فاش مىشد . « 2 »
به اين ترتيب صبر و شكيبايى يكى از كليدهاى علم و آگاهى است .
ممكن است سؤال شود كه آيا پيامبران ، آگاهترين افراد زمان خود نيستند ؟ پس چگونه حضرت موسى عليه السلام به خاطر فراگرفتن علومى به دنبال حضرت خضر عليه السلام شتافت و قبل از اين كه بيش از چند نكته بياموزد ، حضرت خضر عليه السلام او را از خويش جدا ساخت ؟
پاسخ اين سؤال روشن است ، هر پيامبرى بايد دانشمندترين و آگاهترين فرد نسبت به قلمرو مأموريتش ، در نظام شريعت باشد و حضرت موسى عليه السلام چنين بود ؛ ولى قلمرو
هامش
( 1 ) - كهف ، 67 و 68 .
( 2 ) - در روح البيان جلد . 5 ، صفحهء 287 چنين آمده است : در روايتى آمده است كه اگر موسى عليه السلام صبر مىكرد هزار نكته عجيب ، عجيبتر از آنچه آموخت از حضرت خضر عليه السلام فرا مىگرفت ، به همين دليل هنگامى كه موسى عليه السلام اين سخن را از حضرت خضر عليه السلام شنيد ، گريه كرد .