آثار و پيامدهاى بخل
در ميان صفات نكوهيده و رذايل اخلاقى كمتر صفتى به اندازهء « بخل » مشكل آفرين بوده و هست و پيامدهاى سوء داشته و دارد ، از جمله اين كه : گرچه بخيل در حفظ اموال خود مىكوشد ولى بيش از آن ، آبروى خود را از دست مىدهد . در اين رابطه نيز در روايات اسلامى اشارههايى شده است كه اجمالًا در ذيل مطرح مىنماييم :
1 - حضرت على عليه السلام مىفرمايند : « الْبَخيلُ يَسْمَحُ مِنْ عِرْضِهِ بِاكْثَرِ مِمَّا امْسَكَ مِن عَرَضِهِ ؛ بخيل بيش از آنچه كه از متاع دنيا براى خود نگهدارى مىكند ، از عرض و آبروى خود مىبخشد » . « 1 »
2 - بخيل زود دوستانش را از دست مىدهد و در زندگى در برابر انبوه مشكلات غريب و تنها مىماند . امير مؤمنان على عليه السلام در اين رابطه مىفرمايند : « لَيسَ لِبَخيلٍ حَبيبٌ ؛ بخيل يار و دوست ندارد ! » « 2 » اگر بخيل زمان كوتاهى دوستانى داشته باشد ، « بخل » او سبب ذلّت دوستان و عزّت دشمنانش مىشود . همان گونه كه از امام على عليه السلام نقل شده است :
« البُخْلُ ( البَخيلُ ) يُذِلُّ مُصاحِبَهُ وَ يُعِزُّ مُجانِبَهُ » . « 3 »
3 - « بخيل » ، هميشه زحمت مىكشد و ثمرهء كارش را وارثانش مىبرند ؛ در دنيا بر خود سخت مىگيرد و در آخرت نيز گرفتاريش به خاطر اندوختن اموال فراوان ، زياد است . حضرت على عليه السلام مىفرمايند : « الْبَخيلُ خَازِنٌ لِوَرَثَتِهِ ؛ بخيل خزانهدار ورثه خويش است ( وارثانى كه گاه يك درهم از اموال او را برايش انفاق نمىكنند ) . « 4 »
4 - « بخيل » زندگى فقيرانهاى دارد ؛ زيرا ، هنگامى كه « بخل » انسان شدت مىيابد ، نسبت به خويشتن هم بخيل مىشود و آسايش زندگىاش از بين مىرود ؛ زيرا ، هميشه در فكر حفظ اموال خويش و افزودن آن است . گاهى نيز گرفتار حالات روانى زشت و سوء ظنهاى شديد نسبت به اطرافيان خود مىشود ؛ مثلًا مىپندارد كه مردم چشم طمع
هامش
( 1 ) - شرح فارسى غرر الحكم ، جلد 2 ، صفحهء 130 ، حديث 2084 .
( 2 ) - همان مدرك ، جلد 5 ، صفحهء 78 .
( 3 ) - همان مدرك ، جلد 1 ، صفحهء 370 ، حديث 1409 .
( 4 ) - همان مدرك ، جلد 1 ، صفحهء 127 ، حديث 464 .