كه مىتواند سرچشمهء انواع گناهان و حتّى سرچشمهء كفر گردد ، و آنها كه در اين خصلت زشت غوطهور گردند ، هرگز روى سعادت را نخواهند ديد و راه به سوى قرب خدا پيدا نمىكنند . بنابراين سالكان الى اللَّه و راهيان راه حق ، قبل از هر كار بايد ريشهء استكبار و خودخواهى و خود برتربينى را در وجود خود بخشكانند كه بزرگترين مانع راه آنهاست .
* * *
تكبّر در روايات اسلامى
در منابع حديث ، روايات زيادى دربارهء مذمّت كبر و تفسير حقيقت آن و علاج و آثار آن آمده است ، كه نقل همهء آنها در اين مختصر نمىگنجد ، ولى از آنها گلچينى در هر قسمت كرده ، در ذيل از نظر خوانندگان عزيز اين بحث مىگذرانيم :
1 - در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « ايَّاكُمْ وَ الْكِبْرَ فَانَّ ابْلِيسَ حَمَلَهُ الْكِبْرُ عَلَى انْ لَايَسْجُدَ لِآدَمَ ؛ از تكبّر بپرهيزيد كه ابليس به خاطر تكبّر از سجده كردن بر آدم خوددارى كرد ( و براى هميشه مطرود درگاه الهى شد ) » . « 1 »
2 - همين معنى به تعبير ديگرى در خطبههاى نهج البلاغه آمده است ، در خطبهء قاصعه كه بخش عظيمى از آن دربارهء « تكبّر ابليس » و پيامدهاى آن مىباشد مىخوانيم :
« فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بِابْلِيسَ اذْ احْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَ جَهْدَهُ الْجَهِيدَ . . . عَنْ كِبْرِ سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ فَمَنْ ذَا بَعْدَ ابْلِيسَ يَسْلَمُ عَلَى اللَّهِ بِمِثْلِ مَعْصِيَتِهِ ؛ عبرت بگيريد از كارى كه خدا با ابليس كرد ؛ زيرا اعمال طولانى و كوششهاى فراوان او را ( در مسير عبادت و بندگى خدا ) به خاطر ساعتى تكبّر نابود ساخت ، چگونه ممكن است كسى بعد از ابليس همان گناه را مرتكب شود ، ولى سالم بماند » ؟ ! « 2 »
تعبيرات كوبندهء فوق به خوبى نشان مىدهد كه تكبّر و خودخواهى حتّى در لحظات كوتاه چه پيامدهاى خطرناكى را دارد و چگونه همچون آتش سوزان مىتواند حاصل يك عمر طولانى اعمال صالحه را بسوزاند و خاكستر كند و شقاوت ابدى و عذاب
هامش
( 1 ) - كنز العمّال ، حديث 7734 .
( 2 ) - نهج البلاغه ، خطبهء 192 ( خطبهء قاصعه ) .