5 - يقظه و بيدارى
« يقظه » نقطهء مقابل غفلت ، به معناى خودآگاهى است . بعضى از عارفان آن را يكى از منازل آغازين سير و سلوك ذكر كردهاند .
« يقظه » در اصطلاح عارفان اسلامى ، بيدارى از خواب « غفلت » و توجه به اعمال و كردارهاى گذشته ، براى جبران خطاها و جهتگيريهاى صحيح در آينده است .
امام خمينى قدس سره در كتاب « جهاد اكبر يا مبارزه با نفس » ضمن اين كه « يقظه » را گام اول در تهذيب نفس مىدانند ؛ ذيل اين عنوان چنين نوشتهاند : « تا كى مىخواهيد در خواب « غفلت » به سر بريد و در فساد و تباهى غوطهور باشيد ، از خدا بترسيد و از عواقب امور بپرهيزيد ، از خواب « غفلت » بيدار شويد . شما هنوز بيدار نشديد ، هنوز قدم اول را برنداشتيد ، قدم اول در سلوك « يقظه » است ، ولى شما در خواب به سر مىبريد ، چشمها باز و دلها در خواب فرو رفته است ، اگر دلها خواب آلود و قلبها بر اثر گناه سياه و زنگ زده نمىشد ، اين طور آسوده خاطر و بىتفاوت به اعمال و اقوال نادرست ادامه نمىداديد ، اگر قدرى در امور اخروى و عقبات هولناك آن فكر مىكرديد ، به تكاليف و مسؤليتهاى سنگينى كه بر دوش شماست ، بيشتر اهمّيّت مىداديد » . « 1 »
يقظه آمد نوم حيوانى نماند * انعكاس حس خود از لوح خواند
همچو حس آن كه خواب او را ربود * چون شد او بيدار عكس او نمود
آيات و روايات فراوانى به همين منظور ، از منبع وحى يا از سرچشمهء قلب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله صادر شده است . اساساً تمام آيات انذار و بشارت ، براى رسيدن به همين هدف است ؛ يعنى ، هدفش زدودن آثار « غفلت » و بيدار ساختن افراد و اقوامى است كه در
هامش
( 1 ) - امام خمينى ( ره ) . كتاب جهاد اكبر يا مبارزه با نفس ، صفحهء 151 .