فكر مرگ و پايان زندگى از جمله افكارى است كه در زدودن زنگار « غفلت » از آينهء روح آدمى بسيار مؤثر است ؛ مخصوصاً اگر هنگام عبور از آرامگاه مردگان ، اين شعر يا مانند آن را با خود زمزمه كند :
هر كه باشى و به هر جا برسى * آخرين منزل هستى اين است
اين فكر و انديشه به يقين جلوى سرچشمههاى اصلى « غفلت » را كه هواپرستى و خودخواهى و فزونطلبى است ، مىگيرد .
امير مؤمنان على عليه السلام در يكى از وصاياى خويش به فرزندش امام حسين عليه السلام فرمودند :
« اىْ بُنَىَّ الْفِكْرَةُ تُورِثُ نُوراً وَ الْغَفْلَةُ ظُلْمَةً اى فرزندم ! تفكر ، نورانيّت مىبخشد و « غفلت » ظلمت و تاريكى » . « 1 »
5 - تغيير محيط
بسيارى از محيطها به طور طبيعى غفلتزاست . مجالس غافلين و بطّالين ( بيهوده كاران ) ، جلسات لهو و لعب ، خانههاى پر زرق و برق و اشرافى ، انسان را به سوى « غفلت » مىكشاند ؛ حتّى بسيارى از شهرها در دنياى امروز ، مبدّل به كانون « غفلت » و فساد شده است .
يكى از راههاى رهايى از چنگال « غفلت » ترك شركت در اين گونه جلسات و اماكن و هجرت از شهرهاى آلوده به فساد است ؛ در غير اين صورت ، رهايى از ديو « غفلت » بسيار مشكل است .
امام سجاد عليه السلام در دعاى ابو حمزه ، به هنگام مناجات با خدا در بيان يكى از عوامل سلب توفيق ، عرض مىكنند : « او لَعَلَّكَ رَأَيْتَنى آلِفُ مَجَالِسَ البَطَّالِينَ فَبَيْنى وَ بَيْنَهُم خَلَّيْتَنى ؛ شايد مرا علاقهمند به مجالس غافلين ديدى و مرا در ميان آنها رها ساختى » .
اين سخن را با حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام پايان مىدهيم : « احْذَرْ مَنَازِلَ الْغَفْلَةِ وَ الْجَفاءِ وَ قِلَّةَ الاعْوَانِ عَلَى طَاعَةِ اللّهِ ؛ از منزلگاههاى « غفلت » و خشونت و جايى كه يار و مددكارى بر اطاعت خدا نداريد ، بپرهيز » . « 2 »
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، جلد 74 ، صفحهء 237 .
( 2 ) - غرر الحكم حديث 2600 - ميزان الحكمه حديث 15147 .