1 - عبرت از تاريخ
بايد تاريخ را با دقت بررسى كرد . ايوان مدائنها كه آينهء عبرتند ، كاخ كسراها كه ويرانههايش با زبان بىزبانى با ما سخن مىگويند و اهرام مصر كه از فراعنه و سرنوشت آنها خبر مىدهد و خلاصه اين كه بايد در جاى جاى اين جهان ، از آثار باقىمانده پيشينيان ديدن كنيم و درس عبرت بگيريم .
قبور درهم شكستهء نيرومندان ديروز و اسيران خاك امروز و يا پيرمردان و پيرزنانى را در نظر بگيريم كه نه قدرت راه رفتن دارند و نه توان نشستن و نه حوصلهء سخن گفتن و به ياد آوريم كه همهء اينها روزى جوان و نيرومند و با نشاط بودند ؛ اما گذشت روزگار آنان را به چنين سرنوشتى گرفتار ساخته است و بدانيم كه ما هم ، همين راه را در پيش داريم .
به يقين هر چه دربارهء اين موضوعات و تحوّل روزگار و جابجا شدن حكومتها و قدرتها و ثروتها و عزّتها بيشتر بينديشيم ، كمتر گرفتار « غفلت » خواهيم شد .
امام امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايند : « انَّ مَنْ عَرَفَ الْايَّامَ لَمْ يَغْفَل عَنْ الاسْتِعْدادِ ؛ آن كس كه وضع روزگار را بشناسد ، از آمادگى ( براى سفر آخرت ) غافل نمىشود » . « 1 »
در حديث ديگرى امام صادق عليه السلام چنين فرمودهاند : « اغْفَلَ النَّاسِ مَنْ لَمْ يَتَّعِظ بِتَغَيُّرِ الدُّنيَا مِنْ حَالٍ الَى حالٍ ؛ غافلترين مردم كسى است كه از تغيير و تحوّل روزگار از حالى به حال ديگر ، پند نگيرد » . « 2 »
2 - استمرار و دوام ذكر
عامل مؤثر ديگر براى زدودن آثار « غفلت » استمرار و دوام ذكر است ؛ زيرا ، ياد خدا دل را بيدار مىكند ، روح را صفا مىبخشد و چشم بصيرت را بينا مىسازد و در پرتوى آن ، انسان ، حق را حق مىبيند و باطل را باطل و قادر به تشخيص دوست و دشمن
هامش
( 1 ) - ميزان الحكمه ، جلد 3 ، صفحهء 2285 ، حديث 15189 .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 74 ، صفحهء 112 .