3 - برچيدن عوامل آلودگى نيز يكى از راههاى درمان و يا پيشگيرى است ؛ زيرا امكان آلودگى به شهوات در محيطهاى آلوده فراوان است ؛ يعنى ، اگر محيط ، آلودهء شهوت شود و اسباب آن در دسترس همه قرار گيرد و آزادى نسبى نيز وجود داشته باشد ، نجات از آلودگى ، مخصوصاً براى قشر جوان يا كسانى كه در سطح پايينى از « معرفت » دينى قرار دارند ، بسيار دشوار خواهد شد .
4 - احياى شخصيت معنوى و انسانى افراد جامعه نيز ، از راههاى مهم درمان يا پيشگيرى از آلودگىهاى شهوانى است ؛ زيرا انسان ، هنگامى كه از ارزش وجود و شخصيت خود ، آگاه شود و دريابد كه او عصارهء جهان آفرينش و گل سرسبد جهان خلقت و خليفهء خدا در روى زمين است ؛ به اين سادگى خود را به شهوات نمىفروشد .
امير مؤمنان على عليه السلام در اين رابطه مىفرمايند : « مَن كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَيْهِ شَهْوَتُهُ ؛ كسى كه به ارزش وجود خويش پى برد ، شهوات در برابر او بى ارزش مىشوند » « 1 » و در حديث ديگرى از آن حضرت عليه السلام آمده است : « مَنْ عَرَفَ شَرَفَ مَعْنَاهُ صَائَهُ عَن دَنَائَةِ شَهْوَتِهِ . . . ؛ كسى كه شرافت ذاتى خود را بشناسد ، او را از پستى شهوت مصون مىدارد ! . . . » . « 2 »
آخرين نكتهاى كه ذكر آن لازم به نظر مىرسد ، اين است كه نه تنها در مسئله مبارزه با شهوات ، بلكه در تمام موارد مبارزه با مفاسد اخلاقى ، بايد به مسئله مبارزه عملى اهمّيّت داد ؛ به اين معنى كه هر قدر انسان با خلق و خوى بد به مبارزه برخيزد و در جهت مخالف آن حركت كند ، آن خلق و خوها كم رنگ و ضعيف مىشود و اين مبارزه از صورت فعلى به صورت حالت و از صورت حالت به صورت عادت و از صورت عادت به صورت ملكه در مىآيد و خلق و خوى ثانوى در جهت مقابل شكل مىگيرد ؛ مثلًا ، اگر انسان بخيل بذل و بخشش را تكرار كند ، آتش بخل به تدريج در درون او فروكش كرده و خاموش مىشود .
اگر شهوت پرستان نيز در برابر طغيان شهوات ، مقاومت و ايستادگى نمايند ، طغيان شهوت فرو نشسته و روح عفّت جايگزين آن مىشود .
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، جلد 78 ، صفحهء 71 .
( 2 ) - غرر الحكم ، حديث 9069 .