جدّى آمادهء مقابله با آنها نسازد موفّق نخواهد شد .
غالباً ممكن نيست ما دست به كارى بزنيم كه پيروزى در آن صد در صد تضمين شده باشد ، يا هيچ گونه خطرى در آن وجود نداشته باشد ، اين يك خيال محال و يك پندار باطل است . اينجاست كه نقش شجاعت و شهامت روشن مىشود و آثار منفى صفت رذيلهء ترس و جبن خود را نشان مىدهد .
هر كشاورزى احتمال خشكسالى و آفت را مىدهد ، هر تاجرى احتمال نوسان قيمتها و دگرگونى وضع بازار را مىدهد ، هر مسافرى احتمال تصادف و خطرات ديگر را مىدهد ، و در هر عمل جرّاحى احتمال خطر وجود دارد ، اگر به اين احتمالات ترتيب اثر داده شود بايد دست روى دست بگذاريم و هيچ كارى نكنيم و فقط در انتظار مرگ باشيم .
به يقين در اين گونه موارد بايد خطرات جدّى را پيشبينى كرد و راه مقابله با آن را شناخت ، و از بى پروايى و تهوّر پرهيز نمود ، در عين حال احتمالات نسنجيده و نامعقول و يا احتمالاتى كه هميشه و در هر حال وجود دارد نبايد سدّ راه انسان شود .
اين روشنترين تعريفى است كه براى مسئلهء شجاعت به عنوان يكى از صفات فضيله و ترس به عنوان يكى از صفات رذيله مىتوان كرد .
در حديثى از امام حسن مجتبى عليه السلام در تعريف جبن چنين مىخوانيم : « الْجُرْأَةُ عَلَى الصَّديِقِ وَ النُّكُولُ عَنِ الْعَدُوّ ؛ جبن آن است كه در برابر دوستان جسور و در برابر دشمنان ناتوان باشى » ! « 1 »
و در حديث ديگرى از همان بزرگوار مىخوانيم كه در پاسخ از سؤال دربارهء معنى شجاعت فرمود : « مُوَافِقَةُ الْاقْرَانِ وَ الصَّبْرُ عِنْدَ الطَّعَانِ ؛ هماهنگى با اقران و ايستادگى در برابر ضربات دشمن » . « 2 »
قرآن مجيد در يك جا مىفرمايد : « وَ لَاتُلْقُوا بِايْديِكُمْ الَى التَّهْلُكَةِ ؛ با دست خود
هامش
( 1 ) - ميزان الحكمه ، جلد 1 ، صفحهء 370 ؛ تحف العقول ، كلمات امام مجتبى عليه السلام حديث 1 .
( 2 ) - همان مدرك ، جلد 2 ، صفحهء 1412 .