سر سلسلهء مستكبران است ، و كسى است كه بناى تعصّب را پىريزى كرد » ! « 1 »
5 - در حديث ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « مَنْ تَعَصَّبَ اوْ تُعُصِّبَ لَهُ فَقَدْ خَلَعَ رَبَقَ الْايمَانِ مِنْ عُنُقِهِ ؛ هر كس تعصّب بورزد ، يا ديگران به خاطر او تعصّب بورزند ، رشتههاى ايمان را از گردن خود بازگردانده است » . « 2 »
مىدانيم « تعصّب » و « لجاجت » لازم و ملزوم يكديگرند ، و به همين دليل ما هر دو را تحت يك عنوان آورديم ، در رابطه با نكوهش رذيلهء لجاجت نيز روايات زيادى داريم از جمله :
1 - در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « ايَّاكَ وَ اللِّجَاجةَ ، فَانَّ اوَّلَهَا جَهْلٌ وَ آخِرَهَا نَدَامَةً ؛ از لجاجت بپرهيزيد كه آغازش جهل و پايانش پشيمانى است » ! « 3 »
2 - در حديث ديگرى از امير مؤمنان على عليه السلام آمده است كه فرمود : « اللِّجَاجُ اكْثَرُ الْاشْيَاءِ مَضَرَّةً فِى الْعَاجِلِ وَ الْآجِلِ ؛ لجاجت در دنيا و آخرت از همه چيز زيانبارتر است » . « 4 »
3 - در حديث ديگرى از همان حضرت مىخوانيم : « اللِّجَاجُ بَذْرُ الشَّرِّ ؛ لجاجت بذر شرّ و بدى است » ! « 5 »
4 - در نهج البلاغه آمده است كه فرمود : « اللِّجَاجَةُ تَسِلُّ الرَّأْىَ ؛ لجاجت آراء انسان را سست ، و او را به خطا مىافكند » . « 6 »
5 - و نيز از همان حضرت آمده است : « لَيْسَ لِلَجُوجٍ تَدْبِيرٌ ؛ لجوج مديريّت و تدبير ندارد » . « 7 »
با توجّه به رواياتى كه در بالا آمد تأثير تخريبى اين دو رذيلهء اخلاقى ( تعصّب و لجاجت ) در زندگى فردى و اجتماعى انسانها روشن مىشود تا آنجا كه انسان را از ايمان و اسلام بيگانه ساخته ، و به سوى كفر و شرك و اقتداى به شيطان و رها كردن رشتهء محكم ايمان سوق مىدهد كه دلايل آن را در بحث بعد خواهيد خواند .
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ، خطبهء قاصعه ، خطبهء 192 .
( 2 ) - اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 308 ، حديث 2 .
( 3 ) - ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحهء 2770 ( مادّهء لجاجه ) .
( 4 ) - همان مدرك .
( 5 ) - همان مدرك .
( 6 ) - نهج البلاغه ، كلمات قصار ، شمارهء 179 .
( 7 ) - غرر الحكم ، حديث 10662 .