و در حديث ديگرى از نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه در ضمن سخنانش فرمود : « عُدَّ نَفْسَكَ فِى اصْحَابِ الْقُبُورِ ؛ خود را جزء مردگان حساب كن ( تا گرفتار طول امل نشوى ) » . « 1 »
و نيز در نقطهء مقابل اين معنى از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده است كه فرمود : « اكْثَرُ النَّاسِ امَلًا اقَلُّهُمْ لِلْمَوْتِ ذِكْراً ؛ آنها كه آرزوهايشان بيشتر است كمتر به ياد مرگ مىافتند » . « 2 »
راه ديگر براى مبارزه با طول امل مطالعه پيرامون پيامدهاى بسيار شوم آن است .
آرى توجّه به اين نكته كه آرزوهاى دراز سرچشمهء بسيارى از گناهان و رذايل اخلاقى ديگر است و از علل مهمّ قساوت قلب و فراموشى آخرت و سبب زندگى پررنج و ذلّتبار و محروميّت از مواهب و نعم الهى و از حجابهاى ضخيم معرفت و آگاهى محسوب مىشود ، سبب مىگردد كه انسان به فكر علاج و درمان بيفتد و پيش از آنكه سيلاب طول امل كاخ سعادت او را ويران سازد به فكر چاره بيفتد ، از دامنهء آرزوهايش بكاهد و به صف خردمندان و سعادتمندان بازگردد و آرزوها را در حدّ معقول و شايسته مهار كند .
امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : « حَاصِلُ الْمُنَى الْاسَفُ وَ ثَمَرَتُهُ التَّلَفُ ؛ حاصل آرزوهاى دراز تأسّف است و ثمرهء آن تلف شدن ( عمر و امكانات و سعادت انسان ) مىباشد » ! « 3 »
در حديث ديگرى از همان حضرت مىخوانيم : « احْذَرُوا الْامَانِىَّ فَانَّهَا مَنَايَا مُحَقَّقَةٌ ؛ از آرزوهاى دراز بپرهيزيد كه مرگهاى مسلّم در آن نهفته است » . « 4 »
در اينجا دو نكته قابل توجّه است :
نخست اينكه در طبّ مادّى براى درمان بسيارى از بيماريهاى جسمى و روانى به فكر جانشين مىروند ، يعنى خواستههايى كه انسان را به بيمارى مىكشاند به خواستههاى برترى تبديل مىكنند كه منتهى به سلامت او گردد ، مثلًا كسى كه علاقهء زيادى به موادّ چربى و نشاستهاى دارد و سبب بيمارىهاى گوناگون در او شده به استفاده از كميّت قابل ملاحظه از ميوه و سبزى سالم هدايت مىكنند و يا افرادى كه معتاد به موادّ مخدّرند ،
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، جلد 74 ، صفحهء 122 .
( 2 ) - تصنيف غرر الحكم ، صفحهء 312 .
( 3 ) - تصنيف غرر الحكم ، صفحهء 314 .
( 4 ) - همان مدرك .