اعتيادهاى سالمى براى آنها پيشبينى مىكنند .
اين نكته در بيماريهاى اخلاقى نيز صادق است ، به اين ترتيب كه معلّم اخلاق آرزوهاى دراز مادّى را به آرزوهاى معنوى نسبت به پاداش الهى در سراى آخرت تبديل مىكند و عشق به علم و دانش و معرفة اللَّه را جايگزين عشق به مال و جاه و مقام مىسازد .
نكتهء ديگر اينكه آرزوها مراتبى دارد ، گاه انسان آرزو مىكند عمر بسيار طولانى يا جاويدان ! داشته باشد ، همان گونه كه قرآن دربارهء گروهى از قوم يهود مىفرمايد : « . . . يَوَدُّ احَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ الْفَ سَنَةٍ . . . ؛ ( آنها چنان علاقه به دنيا دارند كه ) هر يك از آنها آرزو دارد هزار سال عمر كند » ! « 1 »
اگر هزار سال به معنى تعداد باشد دليل بر تقاضاى عمر بسيار طولانى است و اگر عدد تكثير باشد دليل بر تقاضاى عمر نامحدود است .
گروهى آرزوهايى در مراحل پايينتر دارند ، آرزوى صد سال زيستن ، پنجاه سال ، ده سال يا كمتر ، از روايات استفاده مىشود كه همهء اينها جزء آرزوهاى دراز محسوب مىشود ( البتّه در صورتى كه هدف جنبههاى مادّى و زرق و برق دنيا باشد ، نه جنبههاى معنوى و الهى و كمك به پيشرفت جامعهء انسانى ) .
از سوى ديگر امانى و آرزوها انواع مختلفى پيدا مىكند ، گاه آرزوها به سوى مسائل مادّى هدفگيرى مىكند و گاه مقام و گاه شهوات و گاه همهء اينها .
تمام اقسام آرزوهاى دور و دراز ، زشت و نكوهيده است هر چند بعضى زشتتر از بعض ديگر محسوب مىشود .
* * *
آرزوهاى مثبت و سازنده
آخرين سخن در بحث طول امل پيرامون اين مطلب است كه هميشه آرزوها جنبهء
هامش
( 1 ) - بقره ، 96 .