نشانهاى از سر هوا و هوس مىسازيد ؟ - و قصرها و قلعههاى زيبا و محكم بنا مىكنيد كه گويى در دنيا جاودانه خواهيد ماند » ! ( اتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ * وَ تَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ ) . « 1 »
هود عليه السلام با اين سخن به آنها مىفهماند كه يكى از علل مهمّ انحراف شما هوسرانى و تكيه بر آرزوهاى دراز است كه شما را از خدا غافل كرده و در زرق و برق دنيا غرق ساخته است .
« مصانع » جمع « مصنع » به معنى ساختمان و قصر مجلّل و محكم است ، اين واژه از مادّهء « صنع » گرفته شده كه به معنى كار نيكو انجام دادن است ، بنابراين صنع به هر كارى گفته نمىشود ، بلكه به كارهايى اطلاق مىگردد كه داراى امتياز خاصّى است .
قوم عاد و ثمود تصوّر مىكردند كه با اين بناهاى محكم و زيبا و خانههاى مجلّلى كه در درون دل كوهها ايجاد كرده بودند ، مىتوانند خود را از آفات و گزند حوادث مصون دارند و ساليان دراز زنده بمانند و به عيش و نوش بپردازند .
همين معنى در بارهء قوم ثمود در آيات ديگرى مطرح شده است و باز از زبان صالح عليه السلام اين چنين مىخوانيم : « اتُتْرَكُونَ فِى مَا هَهُنَا آمِنِينَ * فِى جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ * وَ زُرُوعٍ وَ نَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ * وَ تَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ ؛ آيا چنين مىپنداريد كه هميشه در نهايت امنيّت در نعمتهايى كه اينجاست ، مىمانيد - در اين باغها و چشمهها - در اين زراعتها و نخلهايى كه ميوههايش شيرين و رسيده است و شما از كوهها خانههايى ( بسيار محكم ) مىتراشيد و در آن به عيش و نوش مىپردازيد ( و همه چيز را به دست فراموشى مىسپاريد ؟ ! ) » . « 2 »
بى شك غرور و غفلت حاصل از طول امل منحصر به قوم عاد و ثمود نبود ، ولى در قرآن مجيد در مورد اين دو گروه سركش ، اين رذيلهء اخلاقى برجستگى خاصّى دارد .
* * * در سوّمين آيه سخن از گفتگوى مؤمنان و منافقان در روز قيامت است كه منافقان
هامش
( 1 ) - شعرا ، 129 - 128 .
( 2 ) - شعرا ، 149 تا 146 .