تباه مىكند . از ميان آثار زيانبار غرور به امور زير مىتوان اشاره كرد :
1 - غرور ، حجاب ضخيمى بر عقل و فهم انسان مىفكند و او را از درك حقايق بازمىدارد و به او اجازه نمىدهد خود و ديگران را آنچنان كه هست و هستند بشناسد و حوادث اجتماعى را درست ارزيابى كرده در برابر آنها موضع صحيح بگيرد .
در بحثهاى سابق در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام خوانديم : « مستى غرور از مستى شراب هم سختتر است ! » اين مستى همان حجاب غرور است .
2 - غرور مايهء شكست در زندگى و سبب عقب افتادگى است ، يك لشكر مغرور به سادگى جنگ را مىبازد ، يك سياستمدار مغرور به آسانى زمين مىخورد ، يك محصّل مغرور در امتحانات رفوزه مىشود ، يك ورزشكار مغرور بازى را به حريف مىبازد و بالاخره يك مسلمان مغرور خود را گرفتار قهر و غضب الهى مىسازد .
تعبير به « قاتلات الغرور » در روايات اسلامى ممكن است اشاره به همين معنى باشد .
3 - غرور تكامل انسان را متوقّف مىسازد ، بلكه مايهء انحطاط و عقبگرد او مىشود ؛ زيرا هنگامى كه انسان مغرور مىشود نقايص خود را نمىبيند و كسى كه احساس نقصان نكند به دنبال كمال نمىرود .
آنچه در حديث امير مؤمنان در گذشته خوانديم كه مىفرمود : « كسى كه جاهل باشد مغرور مىشود و امروز او از ديروزش بدتر است » اشاره به همين نكتهء مهم است .
4 - غرور سبب فساد و تباهى عمل مىشود ، زيرا در انجام آن دقّتى به خرج نمىدهد و همين امر كار او را خراب مىكند ، يك جرّاح مغرور ممكن است بيمار خود را در كام مرگ فروبرد و يا حدّ اقل ناقص سازد ، يك رانندهء مغرور گرفتار تصادفهاى زيانبار مىشود ، همچنين يك مؤمن مغرور گرفتار ريا و عجب و ساير امورى كه عمل را فاسد مىكند مىشود ؛ در حديثى از امير مؤمنان عليه السلام مىخوانيم : « غَرُورُ الْامَلِ يُفْسِدُ الْعَمَلَ ؛ غرور ناشى از آرزوها ، سبب فساد عمل مىشود » . « 1 »
5 - غرور مانع از عاقبت انديشى است ، چنان كه در حديثى از امير مؤمنان آمده است :
هامش
( 1 ) - غرر الحكم ، حديث 6390 .