در دوازدهمين آيه به همهء انسانها هشدار مىدهد و از اينكه فريب زرق و برق دنيا را بخورند و به آن مغرور شوند و در دام شيطان بيفتند بر حذر مىدارد ، مىفرمايد : « اى مردم ! . . . وعدهء الهى حق است مبادا زندگى دنيا شما را بفريبد و مغرور سازد و مبادا شيطان شما را فريب دهد » ! ( يَا ايُّهَا النَّاسُ . . . انَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَاتَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَ لَايَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ ) . « 1 »
جالب اينكه اسباب غرور در اين آيه دو چيز شمرده شده : « زرق و برق دنيا » و « شيطان » و اين تعبير نشان مىدهد كه گاه انسان بى آنكه از زندگى مادّى مرفّهى برخوردار باشد تنها با مشتى خيالات بى اساس مغرور مىشود و براى خود مقام و شخصيّتى مىپندارد ، در برابر حق سركشى مىكند و در دام شيطان گرفتار مىشود .
درست است كه دنياى پر زرق و برق يكى از دامهاى شيطان است ولى گاه خيال و پندار هم سرچشمهء نفوذ شيطان مىگردد و انسان با آن دلخوش مىشود .
* * *
نتيجه نهايى
از مجموع آنچه در تفسير و شرح آيات بالا گفته شد اين واقعيّت به دست مىآيد كه مسئلهء غرور و نخوت از آن روزى كه آدم پا به اين كرهء خاكى نهاد ، در تمام دورانهاى تاريخ و عصر انبياى پيشين تا امروز ، يكى از سرچشمههاى اصلى و خطرناك فساد و انحراف و كفر و نفاق بوده است ، مطالعه در اين آيات نشان مىدهد كه تا چه حد اين صفت رذيله مايهء بدبختى گروه عظيمى از انسانها و جوامع بشرى مىشود و اگر هيچ دليلى بر زشتى اين رذيلهء اخلاقى جز همين آيات نباشد كافى است .
1 - نكوهش غرور در روايات اسلامى
مذمّت از اين خوى زشت در احاديث اسلامى نيز بازتاب گستردهاى دارد :
1 - در حديثى از امام امير مؤمنان عليه السلام مىخوانيم : « سُكْرُ الْغَفْلَةِ وَ الْغُرُورِ ابْعَدُ افَاقَةً مِنْ
هامش
( 1 ) - لقمان ، 33 .