امّا از نظر « عملى » ، مىدانيم : تكرار يك عمل تدريجاً تبديل به يك عادت مىشود و ادامهء عادت تبديل به ملكه و صفت درونى مىگردد ، اگر حسود به جاى اينكه براى در هم شكستن اعتبار و شخصيّت فردى كه مورد حسدش قرار گرفته به تقويت موقعيّت خود بپردازد ، به جاى غيبت و مذمّتش او را به خاطر صفات خويش مدح و ستايش كند و به جاى تلاش در تخريب زندگى مادّى او خود را آمادهء اعانت و همكارى با او نمايد ، تا مىتواند از او سخن بگويد ، تا ممكن است نسبت به او محبّت كند و تا آنجا كه در اختيار اوست خير و سعادت او را بطلبد و به ديگران نيز همين امور را توصيه كند ، به يقين تكرار اين كارها تدريجاً آثار رذيلهء حسد را از روح او مىشويد و نقطهء مقابل آن كه « نصح » و « خيرخواهى » است با يك دنيا نور و صفا و روحانيت جانشين آن مىگردد .
علماى اخلاق به افراد ترسو براى از ميان بردن اين رذيلهء اخلاقى توصيه مىكنند كه در ميدانهايى كه ورود در آن شجاعت فراوان مىخواهد گام بگذارند و اين كار را بر خود تحميل كنند تا تدريجاً ترس آنها بريزد و شجاعت به صورت عادت و حالت در آيد و سپس ملكه گردد .
همين گونه حسود بايد با استفاده از ضدّ آن به درمان پردازد كه درمان هر بيمارى دارويى است كه از ضدّ آن تشكيل يافته است !
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « اذَا حَسَدْتَ فَلَاتَبْغِ ؛ هنگامى كه نسبت به كسى حسد پيدا كردى بر طبق آن عمل نكن و بر او ستمى روا مدار » . « 1 »
و در حديث ديگرى از امير مؤمنان آمده است كه فرمود : « انَّ الْمُؤْمِنَ لَايَسْتَعْمِلُ حَسَدَهُ ؛ مؤمن حسد خود را به كار نمىگيرد » . « 2 »
از جمله امورى كه در درمان حسد بسيار مؤثّر است راضى به رضاى حق بودن و تسليم در برابر ارادهء او شدن و قانع به زندگى خويش گشتن است ، در حديثى از امير مؤمنان مىخوانيم : « مَنْ رَضِىَ بِحَالِهِ لَمْ يَعْتَوِرَهُ الْحَسَد ؛ كسى كه به آنچه دارد راضى باشد حسد دامان او را نمىگيرد » . « 3 »
هامش
( 1 ) - تحف العقول ، صفحهء 50 .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 55 ، صفحهء 323 ، حديث 12 ؛ كافى ، جلد 8 ، صفحهء 108 .
( 3 ) - تصنيف غرر الحكم ، صفحهء 300 ، حديث 6808 .