5 - مراتب حسد
بزرگان علم اخلاق براى « حسد » مراحل مختلفى ذكر كردهاند از جمله دو مرحلهء كاملًا متمايز زير :
1 - وجود حسد در درون دل و در اعماق روح ، به گونهاى كه انسان آن را كنترل كند و اثرش در گفتار و رفتار او ظاهر نگردد .
2 - وجود حسد در درون به گونهاى كه از كنترل او خارج شود و با سخنان و اعمال شيطانى بروز كند و براى انتقامگيرى از محسود و زوال نعمت او تلاش كند .
از بعضى روايات استفاده مىشود كه همه ( يا غالب ) مردم رگههاى حسد در درون جانشان وجود دارد ، ولى تا آن را در گفتار و رفتار خود ظاهر نكنند ، گناهى بر آنان نوشته نمىشود !
از جمله در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمود : « ثَلَاثٌ لَايَنْجُو مِنْهُنَّ احَدٌ : الظَّنُّ ، وَ الطِّيَرَةُ ، وَ الْحَسَدُ ، وَ سَاحَدِّثُكُمْ بِالَمخْرَجِ مِنْ ذَلِكَ ، اذَا ظَنَنْتَ فَلَاتُحَقِّق ، وَ اذَا تَطَيَّرْتَ فَامْضِ ، وَ اذَا حَسَدْتَ فَلَاتَبْغِ ؛ سه چيز است كه هيچ كس از آن رهايى نمىيابد :
گمان بد ، فال بد و حسد و من راه نجات از آنها را براى شما بازگو مىكنم ، هنگامى كه گمان بد در بارهء كسى بردى ، ترتيب اثر به آن نده و هنگامى كه فال بد زدى اعتنا مكن و به كار خود ادامه بده و هنگامى كه به كسى حسد پيدا كردى ستم مكن ( و در گفتار و اعمال با حسد هماهنگ مشو ) » ! « 1 »
در حديث ديگرى آمده است : « قَلَّ مَنْ يَنْجُو مِنْهُنَّ ؛ كمتر كسى از اين سه صفت نجات مىيابد » ! « 2 »
از اين تعبير استفاده مىشود كه اين حكم عمومى نيست و انبيا و اوليا را شامل نمىشود ، چرا كه اگر آنها در ظاهر و باطن از حسد پاك نشوند هرگز به آن مقامات والاى روحانى و معنوى نمىرسند ، به همين دليل حديثى را كه مىگويد : « هيچ كس از حسد خالى نيست حتّى انبيا » به عنوان محسود واقع شدن تفسير كردهاند ، يعنى حسودان
هامش
( 1 ) محجّة البيضاء ، جلد 5 ، صفحهء 325 .
( 2 ) همان مدرك .