و رحمت الهى بر شما نبود هيچيك از شما هرگز تزكيه نمىشد ، ولى خداوند هر كه را بخواهد ( و شايسته بداند ) تزكيه مىكند . »
بنابراين ، پاكى اخلاق و عمل و تزكيهء كامل انسان جز در سايهء ايمان به خدا و رحمت او ممكن نيست .
همين معنى با تعبير ديگرى در سورهء « اعلى » ديده مىشود ، مىفرمايد : « قَدْ افْلَحَ مَنْ تَزَكَّى - وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلىَّ ؛ به يقين كسى كه پاكى جست ( و خود را تزكيه كرد ) ، رستگار شد . و ( آن كه ) نام پروردگارش را ياد كرد سپس نماز خواند ! » ( سورهء اعلى ، آيهء 14 و 15 )
مطابق اين آيات ، تزكيهء اخلاقى و عملى رابطهء نزديكى با نام پروردگار و نماز و نيايش او دارد ؛ اگر از آن مايه بگيرد ، ريشهدار و پر دوام خواهد بود ، و اگر به اصول ديگرى متّكى شود سست و كم محتوا خواهد بود .
در آيهء 93 سورهء « مائده » رابطهء قوىّ تقوا و اعمال اخلاقى با ايمان به طرز جالبى منعكس شده است ، مىفرمايد : « لَيْسَ عَلَى الَّذينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فى ما طَعِمُوا اذا ما اتَّقَوا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ثُمَّ اتَّقَوا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَو وَاحْسَنُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ ؛ بر كسانى كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند گناهى در آنچه خوردهاند نيست ؛ اگر تقوا پيشه كنند و ايمان بياورند و اعمال صالح انجام دهند ، سپس تقوا پيشه كنند و ايمان آورند ، سپس تقوا پيشه كنند و نيكى كنند ، و خداوند نيكوكاران را دوست دارد . »
در اين آيهء شريفه ، گاه تقوا مقدّم بر ايمان و عمل صالح ذكر شده ، و گاه مؤخّر از آن ، و گاه مقدّم بر احسان ، اين به خاطر آن است كه تقواى اخلاقى و عملى در يك مرحله ، قبل از ايمان است ، و آن آمادگى براى پذيرش حق و احساس مسؤوليّت براى جستجوى آن است .
سپس هنگامى كه حق را شناخت و به آن ايمان آورد ، مرحلهء عالىترى از تقوا بر وجود او سايه مىافكند و سرچشمهء انواع نيكوكاريها مىشود .
و به اين ترتيب ، رابطهء تنگاتنگى كه ميان « ايمان » و « تقوا » است روشن مىشود .
كوتاه سخن اين كه ، قوىترين و عالىترين پشتوانهء اخلاق ، ايمان به خدا و احساس
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٨٦