ايمان را به درخت پربار و پاكيزهاى تشبيه مىكند كه ريشههاى بسيار محكم آن در اعماق جان انسان فرورفته و شاخ و برگش به آسمان كشيده شده و همواره پر از ميوههاى شاداب است .
در يك اشارهء زيبا مىفرمايد : « الَمْ تَرَكَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ اصْلُها ثابِتٌ وَفَرْعُها فِى السَّماءِ - تُؤْتى اكُلَها كُلَّ حينٍ بِاذْنِ رَبِّها ؛ آيا نديدى چگونه خداوند كلمهء طيّبه را به درخت پاكيزهاى تشبيه كرده كه ريشهء آن ثابت و شاخهء آن در آسمان است - و در هر زمان ميوههاى خود را به فرمان پروردگار مىدهد . » ( سورهء ابراهيم ، آيهء 24 و 25 )
بديهى است درختى كه ريشههاى آن در اعماق قلوب است و شاخههايش از تمام اعضاى انسان سربرآورده و در آسمان زندگى او پركشيده درختى است پربار كه هرگز خزانى ندارد ، و طوفانها نمىتواند آن را از ريشه بركند . « 1 »
در سورهء « و العصر » همين معنى با تعبير ديگرى آمده است ، آنجا كه همهء انسانها را در زيان و خسران مىبيند ، و تنها كسانى را استثنا مىكند كه در درجهء اوّل ، ايمان دارند و سپس عمل صالح ، و از حقّ دفاع مىكنند و به صبر و استقامت توصيه مىنمايند . ( وَالْعَصْرِ انَّ الْانْسانَ لَفِى خُسْرٍ - الَّا الَّذينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَتَواصَوْا بِالْحَقِّ وَتَواصَوْا بِالصَّبْرِ ) .
همين معنى با تعبير جالب ديگرى در آيهء 21 سورهء « نور » آمده ، مىفرمايد : « وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مازَكى مِنْكُمْ مِنْ احَدٍ ابَداً وَلكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّى مَنْ يَشاءُ ؛ اگر فضل
هامش
( 1 ) . مفسّران در تفسير اين آيه ، و اين كه منظور از اين « شَجرهء طيّبه » چيست ؟ و آيا چنين تشبيهى وجود خارجى دارد يا نه ؟ گفتگوى بسيار كردهاند ، گاه گفتهاند شجرهء طيّبه همان كلمهء لَا الهَ الَّا اللَّهُ است ، و گاه آن را به اوامر الهى ، و گاه به ايمان تفسير كردهاند ، كه همهء اينها در واقع به يك حقيقت باز مىگردد .
و نيز در اين كه چنين درختى كه ريشههاى آن در اعماق زمين ، و شاخههاى آن در آسمانها ، و هميشه داراى ميوه باشد ، وجود خارجى دارد يا نه ، سخن بسيار گفتهاند .
ولى نبايد فراموش كنيم كه لازم نيست هر تشبيهى در تمام جهاتش وجود خارجى داشته باشد ، مثلًا مىگوئيم قرآن همچون آفتابى است كه هرگز غروب ندارد ، به يقين در خارج آفتابِ بىغروب وجود ندارد ، بنابراين ، منظور فقط تشبيه قرآن به وجود آفتاب است ؛ ولى ويژگيهاى اين آفتاب ممكن است با آنچه در خارج ديده مىشود متفاوت باشد .