مىتوان به اعماق درون او پى برد ؛ و به عكس سخنان و كلمات هر كس در روح و جان او اثر مىگذارد و تدريجاً آن را به رنگ خود در مىآورد و به اين ترتيب اين دو در يكديگر تأثير متقابل دارند .
از ميان آيات قرآن مجيد ، آيهء 30 سورهء محمّد صلى الله عليه و آله گواه بر اين است كه ميان زبان و فكر و اخلاق ، رابطهء خاصّى است به گونهاى كه با توجّه به كلماتى كه بر زبان جارى مىشود مىتوان اعماق ضمير انسان را كاوش كرد ، و با استفاده از همين رابطه از قديمترين ايّام و بويژه امروز ، براى پى بردن به نيّات ، افكار و اسرار درون اشخاص از بازجويىهاى ماهرانه و حساب شده استفاده كرده و مىكنند .
در اين آيه كه دربارهء منافقين آمده چنين مىخوانيم : « وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسيماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فى لَحْنِ الْقَولِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ اعْمالَكُمْ ؛ اگر بخواهيم آنها را به تو نشان مىدهيم ، تا آنها را با قيافههايشان بشناسى ( ولى اين كار لزومى ندارد ) تو مىتوانى آنها را از سخنانشان بشناسى ، و خداوند اعمال همهء شما را مىداند . »
به گفتهء « راغب » در « مفردات » ، « لحن » به معنى منحرف ساختن سخن از قواعد و سنن خاصّ آن است ؛ يا اعرابِ غلطى به آن بدهند و يا از صورت صراحت به كنايه و اشاره بكشانند ، و منظور از « لحن القول » در آيهء شريفه همين معنى اخير است ، يعنى از كنايهها و تعبيرات دو پهلو يا موذيانه منافقان مىتوانى آنها را بشناسى و به اسرار درون آنها پى ببرى !
در حديثى از « ابو سعيد خدرى » آمده است كه مىگويد : « لَحْنُ الْقَولِ بُغْضُهمْ عَلِىَّ بْنَ ابيطالِبٍ ، وَ كُنَّا نَعْرِفُ الْمُنافِقينَ عَلى عَهْدِ رَسُولِاللَّهِ بِبُغْضِهِمْ عَلِىَّ بْنَ ابيطالِبٍ ؛ منظور از لحن قول كينه و عداوت علىّ بن ابي طالب عليه السلام است ( يعنى يكى از مصداقهاى روشن آن ، ابراز و دشمنى با آن حضرت مىباشد . ) و ما منافقان را در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله از كينه توزى آنها با على عليه السلام مىشناختيم . » « 1 »
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، جلد 9 ، صفحهء 106 ، ذيل آيه مورد بحث - مضمون اين حديث را بسيارى از معاريف اهل سنّت در كتابهاى خود نقل كردهاند از جمله « احمد حنبل » در كتاب « فضائل » و « ابن عبد البرّ » در « استيعاب » ، و « ذهبى » در « تاريخ اوّل الاسلام » و « ابن اثير » در « جامع الاصول » و غير آنها .